Welkom bij de Nederlander-club

Een berg van verkiezingsprogramma’s, brieven en manifesten verder kan ik concluderen: alle politieke partijen spreken namens iedereen. Het CDA zoekt „een samenleving van verbondenheid”. De PvdA werkt aan „een verbonden samenleving” en heeft er zelfs een mantelorganisatie voor opgericht: wijzijnnederland.nl. De PVV hanteert hetzelfde voornaamwoord, maar dan in een andere naamval: „Nederland weer van ons.” Mark Rutte verbindt zich aan iedereen die Normaal. Doet.

Wat wil je ook, met al die kiezers die maar blijven zweven tot 15 maart. Elke politieke partij gooit het net zo wijd mogelijk uit; wie weet wie erin zwemt. Maar intussen impliceert elk wij-gevoel ook een ‘zij’. Wie niet door de ballotage raakt, komt de club niet binnen. Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau voelen 40 procent van de Turkse en Marokkaanse Nederlanders en 28 procent van de Surinaamse Nederlanders zich de laatste jaren niet meer thuis in Nederland. Cijfers waar Denk van opveert.

In de Volkskrant werd Don Ceder geïnterviewd, een advocaat met een Ghanese moeder en een Surinaamse vader. „Iedere Nederlander met niet-westerse ouders zal dit herkennen: Het Gesprek. Meestal gebeurt het na een incident. De opvoeder legt je uit dat je niet altijd eerlijk zal worden behandeld en dat je soms moet accepteren dat je afkomst een negatieve rol kan spelen. Dat je harder moet werken dan een ander om iets te bereiken.”

Een vriendin van mij van Surinaamse afkomst had zo’n gesprek nog niet zo lang geleden met haar dochter. Die was verliefd op een Hollandse jongen en hij op haar. Maar nadat ze een keer zijn ouders had ontmoet, hoefde ze daar niet meer terug te komen. Ze was te donker voor hun zoon. De jongen leek zich achter zijn ouders te scharen, haar dochter maakte het uit. „Het is hún probleem”, zei ze wijs.

Maar mijn vriendin moet weinig hebben van het automatische slachtofferperspectief dat schuilgaat achter Dat Gesprek van advocaat Ceder. „Het zegt meer over zijn moeder en hoe zij op hem projecteert wat ze zelf heeft meegemaakt, dan over de maatschappij in die tijd.”

Toen wij elkaar twintig jaar geleden leerden kennen, zei ze nog: „Ik zie altijd de mens, niet de allochtoon.” Nu is het anders. „Iedereen voelt zich aangesproken op afkomst. Nederland is één grote psychotherapeutische sessie geworden.”

Diepe verdeeldheid en iedereen zijn eigen universele aanspraken – oer-Hollands. Alle sektarische Nederlandse kerken hebben zich sinds de Reformatie vastgebeten in hun hoogst particuliere uitleg van het geloof („de slang heeft gesproken”) en eeuwenlang geweigerd bij bakkers van die andere God brood te kopen. In 2017 keren de Nederlanders terug naar het domineesland.

Jutta Chorus (@juttachorus) schrijft een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.