‘Schrappen van RTL-debat geeft politici meer macht’

Tweede KamerVerkiezingen

Nadat Rutte en Wilders afzegden, schrapte RTL zijn verkiezingsdebat. Waarom? En wat betekent dat voor de invloed van politici op de opzet van tv-debatten?

Kamerlid Wilders (PVV) en premier Rutte (VVD) in het RTL-debat van 2012.

Pieter Klein, adjunct-hoofdredacteur van RTL Nieuws, noemde het nog luchtig een „licht onrustige zondag”. De uitnodigingen voor het RTL Premiersdebat op 26 februari, waren nog maar net de deur uit of de eerste afzegging rolde al binnen. De PVV haakt af omdat RTL de ‘afspraak verbreekt’: niet vier maar vijf partijen ontvingen een uitnodiging voor het debat in de Rode Hoed.

En dat terwijl RTL nog zo had ingezet op begrip. In de uitnodiging legde de zender nog maar eens uit dat het ‘voornemen’ in november was om vier partijen uit te nodigen, maar dat de verschillen volgens de laatste Peilingwijzer tussen de nummers 3, 4 en 5 niet significant zijn, en daarom is besloten behalve VVD en PVV, ook D66, CDA en GroenLinks een uitnodiging te sturen. „Deze uitzonderlijke electorale situatie” was niet voorzien, schrijft RTL. „Wij rekenen op uw begrip.”

Toen ook premier Rutte afhaakte, besloot RTL het debat te schrappen. Niet iedereen is blij met dat besluit. De kritiek is dat RTL andere partijen de kans op een debat ontneemt, en dat de VVD en PVV zo geen nadeel ondervinden van hun afzegging.

RTL wil niet reageren en verwijst naar de verklaring op de site. In een sms pareert adjunct Klein nog wel de kritiek: „Ach, dat lijkt me geen juiste voorstelling van zaken.” RTL vond een keuze voor vier partijen „niet goed verdedigbaar”, schrijft hij. „Daar ligt de sleutel.” Waarom koos RTL niet voor een debat zónder PVV en VVD? Klein: „Het debat in de Rode Hoed is traditioneel met de grootste partijen. En een debat met middenpartijen staat een week later al in Carré, op zondag 5 maart, met PVV en VVD.”

Gedoe rondom tv-debatten is niet nieuw, zegt debatcoach Lars Duursma. Al signaleert hij wel een toenemende macht bij de partijen. Zo is het niet ongebruikelijk dat er met de deelnemers gesproken wordt over de stellingen waarover ze zullen debatteren. En haakten partijen in het verleden al eens af, omdat ze zich niet konden vinden in de voorgestelde onderwerpen. Maar dat de grootste partijen nu samen bepalen wie er mogen deelnemen aan een debat, is nieuw.

Duursma: „Een debat is voor de deelnemers altijd een risico. Zeker als je er goed voorstaat in de peilingen.” Daar komt bij, zegt hij, dat politici steeds eenvoudiger debatten, of vragen van journalisten, kunnen omzeilen. Zie Wilders, die met één gefotoshopt beeld drie dagen onderwerp van gesprek kan zijn.

Duursma stelt dat RTL het debat beter had kunnen laten doorgaan, ook al was dat „niet zo spannend” geworden: „RTL heeft ervoor gezorgd dat het loont om niet mee te doen. De onderhandelingsruimte is alleen maar groter geworden.”