Relatieproblemen verstieren resultaten Air France-KLM

Luchtvaart

Financieel was 2016 een goed jaar voor Air France-KLM. Maar dat kan de interne strubbelingen niet verhullen.

De maatregel van KLM om op een aantal lange vluchten een steward of stewardess te schrappen, stuit op verzet. Foto Marlies Wessels

Van de vier mannen die donderdag in Parijs de jaarcijfers van Air France-KLM presenteren, zit alleen Pieter Elbers, bestuursvoorzitter van KLM, op dezelfde plek achter de tafel. Aan Franse zijde werd afgelopen jaar flink gewisseld in de top van het bedrijf.

De olijke aristocraat Alexandre de Juniac vertrok naar IATA, de brancheorganisatie van luchtvaartmaatschappijen. Hij liet de leiding van de holding Air France-KLM over aan de minder flamboyante Jean-Marc Janaillac, afkomstig van vervoersbedrijf Transdev. Frédéric Gagey, vorig jaar nog de baas van Air France, is nu financieel directeur van het concern. Nieuw aan tafel is Franck Terner, afkomstig van de onderhoudsdivisie en nu bestuursvoorzitter van Air France.

Het bedrijf met de dubbele nationaliteit heeft een roerig jaar achter de rug. Werknemers in Frankrijk en Nederland verzetten zich tegen maatregelen om de productie te verhogen en de kosten te verlagen, noodzakelijk om te kunnen concurreren met maatschappijen uit de Golfstaten en Europese budgetmaatschappijen. KLM voerde een reeks van rechtszaken over sociale conflicten. In beide landen is de onrust geluwd, maar nog niet bezworen.

Reden voor optimisme

De financiële prestaties lijden daar waarschijnlijk niet onder. Vooral het eerste halfjaar van 2016, toen luchtvaartmaatschappijen nog profiteerden van de lage olieprijs, leverde mooie cijfers op. Het tweede halfjaar, met zware druk op ticketprijzen door concurrentie, was minder mooi.

Voor het hele jaar voorziet een panel van 19 analisten, gepolst door Air France-KLM zelf, een omzetdaling van 26,1 miljard euro naar 24,7 miljard euro. De nettowinst zien zij echter stijgen van 118 miljoen euro in 2015 naar 415 miljoen euro in 2016.

Ook de cijfers van januari zijn een reden voor optimisme. Het aantal vervoerde passagiers, bijna 7 miljoen, steeg met 7,5 procent ten opzichte van januari 2016. De stijging was wel ongelijk verdeeld, net als het gemiddelde van de maandelijkse vervoerscijfers in 2016: min 1,4 procent voor Air France, plus 6,4 procent voor KLM.

Dat KLM beter presteert dan Air France, wakkert de onrust onder werknemers aan beide zijden aan. Franse piloten vinden dat oude afspraken over een ‘productiebalans’ tussen Air France en KLM moeten worden gehonoreerd. Hun recente voorstel dat Franse piloten dan maar op KLM-vliegtuigen moeten gaan vliegen wordt hier niet serieus genomen. Een woordvoerder van pilotenbond VNV: „Wij lezen dat ook in Franse kranten, maar we hebben er niets over gehoord van de KLM-directie of onze Franse collega’s. Het lijkt me meer iets voor de bühne.”

Serieuzer lijkt de vrees van de KLM-ondernemingsraad voor plannen om zeggenschap over strategische afdelingen – zoals de samenwerking met partnermaatschappijen in China – te verplaatsen van KLM naar de holding. Janaillac ontkent zulke plannen, maar or-voorzitter Jan Willem van Dijk is er niet gerust op. „Die ontkenning is slim geformuleerd, een semantische ontsnapping. Ik heb die plannen hier voor me liggen, ze willen wel degelijk dingen naar Parijs trekken.”

Over het eventueel verplaatsen van productie – banen, routes – van Nederland naar Frankrijk is Van Dijk helder: „Als dat gebeurt kan Elbers opstappen. Dan valt het hele verhaal over inleveren om te kunnen groeien weg. Dat gaat nu goed, maar als we dat doen om onze Franse collega’s te spekken stoppen we ermee.”

Franse piloten blijven duur

Naast de Frans-Nederlandse relatieproblemen hebben Air France en KLM elk hun eigen sociale kwesties.

Het meest concrete onderdeel uit Trust Together, de door Janaillac in november gepresenteerde strategie, is een nieuwe dochtermaatschappij van Air France. De maatschappij met werktitel Boost moet met maximaal 28 vliegtuigen 20 procent goedkoper gaan werken dan Air France. Nu is eenderde van de lange vluchten van Air France verliesgevend. De eerste vlucht van Boost staat gepland voor komende herfst.

Na weken onderhandelen met de pilotenbonden kwam Air France-directeur Terner vorige week met een conceptovereenkomst. Met daarin een opvallende concessie: de piloten van Boost krijgen de dure arbeidsvoorwaarden van Air France. Een referendum van vakbond SNPL, die hoopt op een afwijzing, is een week uitgesteld en sluit op 20 februari.

Als de piloten de overeenkomst afwijzen heeft Janaillac een groot probleem. Het boegbeeld van zijn plan Trust Together sneuvelt dan voordat het is begonnen. Moeilijk wordt het sowieso: ook het cabinepersoneel, dat wél tegen lagere lonen moet gaan werken, verzet zich tegen de nieuwe maatschappij.

Ook bij KLM roert het cabinepersoneel zich. Slepende pensioenconflicten met zowel piloten als cabinepersoneel werden dankzij concessies door de KLM-directie opgelost. Nu speelt alleen nog de ruzie met cabinebond VNC en de FNV over de maatregel om één steward(ess) te schrappen op een aantal lange vluchten. De bonden hebben KLM een ultimatum gesteld dat zaterdag afloopt. Zonder intrekking van de maatregel volgen nieuwe acties.

Winst is dus maar het halve verhaal. Zelfs als het kwartet achter de tafel donderdag een flinke winststijging presenteert, moeten ze nog een paar barrières nemen voordat Air France-KLM écht een gezond bedrijf is.