Nederlandse kunstenares voelt zich misleid door Russische tv

Bedenkster van monster ‘Zjdoen’ speelde onbedoeld een rol in propaganda tegen Oekraïne

Zjdoen, in het LUMC Foto Facebook

Toen een Russische journaliste haar vroeg om haar stem te geven aan een inzamelingsactie tegen ‘het doden van kinderen’ in de Donbas, zei kunstenares Margriet van Breevoort nietsvermoedend ja. Van Breevoort, de bedenker van het in Rusland razend populair geworden kunstwerk – de wachtende ‘Zjdoen’ –, zag geen kwaad in de actie. Want wie is er nu niet tegen het doden van kinderen?

Screenshot RENTV

Ze fotografeerde zichzelf met een vel papier met daarop – in het Russisch – de tekst #StopTheKilling en stuurde de foto naar het Russische tv-station REN TV. Dat verspreide de foto vervolgens met de vermelding dat Van Breevoort zich had aangesloten bij de fundraiser, „de inkomsten waarvan ten goede komen aan de kinderen van de zelfverklaarde republieken in de Donbas.” Van Breevoorts foto werd vervolgens via de Facebookpagina van REN TV vele malen gedeeld.

De groots opgezette mediacampagne werd georganiseerd door het uitgesproken pro-Kremlin kanaal REN TV, in samenwerking met de Russische staatszender Eerste Kanaal. Beide staan bekend om hun eenzijdige berichtgeving over het conflict in de Donbas en de verspreiding van nepnieuws.

Weliswaar bevatte het begeleidende campagnefilmpje geen expliciete uitleg tegen wie of welk geweld de actie precies was bedoeld, maar de context sprak voor zichzelf. Naast Van Breevoort, de enige buitenlandse deelneemster, gaven verschillende Russische sterren hun steun aan het evenement. Daaronder de zangeres Joelia Tsjitsjernaja, die afgelopen week nog een heldenlied maakte over twee vermoorde commandanten uit de Donbas en gezocht wordt door de Oekraïense justitie, en de nationalistische schrijver Zachar Prilepin, die deze week werd benoemd tot majoor van de separatisten in Donetsk.

Ook werd Van Breevoorts foto via Facebook gedeeld door notoire tegenstanders van Oekraïne, zoals de organisatie AntiMaidan, en in allerlei pro-Poetin groepen.

Zie hier het campagnefilmpje:

Ontdaan

Van Breevoort zelf is ontdaan over de manier waarop haar goedbedoelde foto op sociale media wordt ingezet. Hoewel ze wist dat de actie bedoeld was voor kinderen in de Donbas, kende ze de reputatie van REN TV niet, noch overzag ze politieke context. Van Breevoort aan de telefoon:

„Ik wist helemaal niet wat er aan de hand was. Ze hadden me gevraagd mee te doen aan een fundraiser. Op zich leek me dat een goed idee, ik zag er niets kwaads in. Maar het is nooit mijn bedoeling geweest dat mijn naam met politiek in verband zou worden gebracht.”

De kunstenares zelf ontdekte de controverse pas toen ze van een Oekraïense journaliste kritische vragen kreeg over haar deelname aan de actie. „Deze foto’s duiden op steun aan de Russische agressie”, hield de journaliste, die zichzelf Chlek Khina noemt, Van Breevoort via de Facebookchat voor.

In haar artikel stelt de journaliste dat Van Breevoort het slachtoffer is geworden van misleiding. Chlek Khina:

„Het gaat niet zozeer om politiek, maar om hoe de Russische media te werk gaan. Zij houden niet alleen hun eigen publiek voor de gek , maar ook iedereen die met hen samenwerkt. De oorlog moet stoppen – maar een oorlog tussen wie? Het moorden moet stoppen – maar wie vermoordt wie? Gaven ze die informatie? Ja, maar in een taal die zij niet begreep.”

Verkeerd geïnterpreteerd

REN TV ontkent in een reactie aan NRC politieke bedoelingen te hebben gehad. „Wij willen benadrukken dat er van politiek geen sprake is. In dit geval was het echt zo dat de actie gericht was op hulp aan kinderen. Bekende mensen stuurden hun foto om aandacht te vragen voor het probleem. Wij betreuren het dat sommige mensen onze actie onjuist hebben geïnterpreteerd, en dat Margriet hiermee is geconfronteerd.”

REN TV zegt bereid te zijn de foto’s van de Nederlandse te verwijderen. Helaas is de actie al voorbij, en, zo wordt gemeld, kan de zender er niets aan doen dat de foto’s hun weg op sociale media reeds hebben gevonden.