La Niña laat het vee sterven en de mensen hongeren

Droogte Aanhoudende droogte duwt miljoenen mensen in Ethiopië, Somalië en Kenia richting hongersnood. Het Rode Kruis slaat alarm.

Een Keniaanse soldaat kijkt op de grens met Ethiopië naar een sterk vermagerde koe. Foto Siegfried Modola/Reuters

Vorig jaar was het El Niño – de kortstondige, snelle opwarming van het water in de Stille Oceaan – die het weer in Afrika in de war schopte, met extreme droogte in sommige gebieden en overstromingen in andere. Nu duwt tegenhanger La Niña een groot deel van Oost-Afrika in de richting van een humanitaire ramp.

Door aanhoudende droogte lijden volgens de Wereldvoedelorganisatie (WFP) van de VN 11,2 miljoen mensen honger in de Hoorn van Afrika. „In Kenia, Somalië, Somaliland, Ethiopië, Djibouti en Zuid-Soedan ligt een hongersnood op de loer”, concludeert het Nederlandse Rode Kruis.

Hongersnood komt niet meer uit de lucht vallen – ook al blijft het exacte effect van een fenomeen als La Niña moeilijk te voorspellen. Specialistische hulporganisaties brengen de voorboden van een naderende ramp in kaart, opdat alsnog op tijd kan worden ingegrepen. De sterfte onder vee, het grotendeels mislukken van oogsten, terugvallende handel én scherp gestegen voedselprijzen zijn indicatoren die er al maanden op wijzen dat het de verkeerde kant op gaat in de Hoorn van Afrika.

Getalsmatig is de situatie het ergste in Ethiopië (102 miljoen inwoners), waar de droogte zich naar het zuiden heeft uitgebreid. Naar schatting 5,6 miljoen Ethiopiërs hebben op dit moment zeer weinig of zelfs extreem weinig te eten. Het regime kwam vorig jaar in opspraak door hardhandig neerslaan van protesten van Oromo’s. Maar tegelijkertijd heeft de regering in Addis Abeba internationaal lof gekregen voor het terugdringen van voedseltekorten tijdens de vorige ernstige droogteperiode in 2015-’16. Die indrukwekkende inspanning dreigt nu teniet te worden gedaan door het uitblijven van regens, aldus de VN-landbouworganisatie FAO.

People wait for food and water in the Warder district in the Somali region of Ethiopia, Saturday, Jan. 28, 2017. Ethiopia is struggling to counter a new drought in its east that authorities say has left 5.6 million people in urgent need of assistance. (AP Photo/Mulugeta Ayene)
Sara Alisio and her one-month old child Molide Kelbi wait for food and water in the Warder district in the Somali region of Ethiopia, Saturday, Jan. 28, 2017. Ethiopia is struggling to counter a new drought in its east that authorities say has left 5.6 million people in urgent need of assistance. (AP Photo/Mulugeta Ayene)
Foto’s Mulugeta Ayene/AP

In Somalië, het land dat ook wordt geteisterd door terreur van Al-Shabaab, ontberen 6,2 miljoen inwoners voedselzekerheid. Dat is de helft van de totale bevolking. Voor 2,9 miljoen van hen is de situatie ernstig tot zeer ernstig. Volgens het Rode Kruis sterven er zelfs al mensen van honger. Dat voedt de angst dat Somalië terugvalt in een situatie als in 2011. Toen stierven 260.000 mensen van honger , omdat adequate hulp ondanks waarschuwingen uitbleef. „We zien nu dezelfde waarschuwingssignalen”, aldus hulporganisatie Care.

Vorige week vrijdag trok president Uhuru Kenyatta van Kenia (47 miljoen inwoners) aan de bel door de aanhoudende droogte in grote delen van het noorden, het oosten en de kuststreek te bestempelen als een nationale ramp.

Kenia herbergt ongeveer een half miljoen vluchtelingen, de meesten uit Somalië en het door burgeroorlog geteisterde Zuid-Soedan. Het Keniaanse Rode Kruis schat dat ongeveer 2,7 miljoen mensen dringend voedselhulp nodig hebben.

Toch is er misschien een lichtpuntje. Recente metingen wijzen uit dat La Niña de komende maanden sneller dan verwacht terugvalt en mogelijk wordt opgevolgd door een lichte El Niño. „Dat zou in het voorjaar gunstigere, nattere condities kunnen opleveren voor Oost-Afrika”, zegt een woordvoerder van het KNMI.

De vraag is wel of de Hoorn van Afrika zo lang kan wachten.