Hoe biljart in Turkije speelbal werd van politieke ambities

Biljarten

In Turkije is biljarten uiterst populair, mede door de internationale successen van topspeler Semih Sayginer. Alleen al Istanbul telt zo’n tweeduizend clubs. Maar de sport ging door een diep dal, door schimmige politieke spelletjes.

De Turkse topspeler Tayfun Taşsdemir in actie tijdens de wereldbekerwedstrijden in Bursa, afgelopen weekeinde. Foto’s Özge Sebzeci

Als de Turkse driebander Tayfun Tasdemir begint aan zijn eerste wereldbekerwedstrijd, stroomt de zaal in Bursa vol met Turkse fans. Omdat er niet genoeg stoelen zijn, verdringen ze zich aan de zijkant van de zaal of klimmen ze op de tribune om zo goed mogelijk zicht te hebben op de tafel. Tasdemir speelt tegen J.H. Ahn, een jonge Zuid-Koreaan met een hip kapsel en een flitsende bril. De Turkse kampioen staat na een half uur 11 punten achter. De spanning is van het gezicht van zijn fans af te scheppen.

Langzaam lijkt Tasdemir beter in zijn spel te komen. Als hij een punt maakt met een massé via de lange band – een moeilijke effectbal – barst er een luid applaus los. Maar na een aantal knappe series zakt zijn spel weer in. Tasdemir lijkt te worstelen met de tafel. Als Ahn uiteindelijk de winnende carambole maakt, druipen zijn fans teleurgesteld af. De World Cup in Bursa, de traditionele opening van de internationale kalender, is niet goed begonnen voor de Turken.

Na afloop van de wedstrijd staan twee jonge fans, Bayram Dogru (24) en Eyip Yanginci (25), buiten een sigaret te roken. Ze spelen zelf ook biljart. Dogru, een kleine jongen met een vrolijk rond gezicht, op amateurniveau. Yanginci, een lange, timide jongen met een vlassige snor, is bezig een proflicentie aan te vragen. „We zijn erg blij dat de World Cup in Bursa wordt gehouden”, zegt Dogru. „Nu kunnen we alle spelers die we normaal op televisie zien eindelijk in het echt zien spelen. We zijn vooral gekomen voor Tasdemir, dus we balen enorm dat hij heeft verloren.”

Guinness World Records

Turkije is een van de weinige landen waar de biljartsport leeft. Elke Turkse stad heeft wel een aantal biljartclubs, alleen al in Istanbul zijn het er zo’n 2.000. De Turkse biljartfederatie telt ongeveer 20.000 leden, van wie er 4.000 tot 5.000 aan wedstrijden meedoen. Vorig jaar deden er 1.170 spelers mee aan het Turkse kampioenschap driebanden, waarmee het toernooi werd vermeld in het Guinness World Records Book. Dat record hoopt de federatie dit jaar te breken met 1.400 deelnemers.

Deze cijfers verbloemen echter dat de sport in Turkije de afgelopen twaalf jaar door een diep dal is gegaan, waarin de populariteit terugliep, grote sponsors afhaakten en de federatie zwaar in de schulden kwam te zitten.

Een haag van fans

„De vorige president van de federatie heeft de sport bijna de nek om gedraaid”, zegt Gülsen Degener (48), de beste vrouwelijke biljarter van Turkije, die zelf niet speelt tijdens de World Cup maar wel in Bursa is om haar landgenoten te steunen. Ze spreekt met minachting over Ugur Kurugöllü, die van 2004 tot 2014 voorzitter van de federatie was. „Kurugöllü had politieke ambities. Hij gebruikte zijn positie uitsluitend om zichzelf te promoten en niet de sport.”

Daar was de biljartfederatie uitermate geschikt voor. Want de populariteit van de sport had in Turkije een grote vlucht genomen nadat Semih Sayginer begin jaren negentig grootheden als Raymond Ceulemans en Torbjörn Blomdahl versloeg en de wereldbeker won. Dat maakte hem in één klap een beroemdheid in Turkije. Sayginer werd liefkozend ‘de Turkse prins’ en ‘Mr. Magic’ genoemd. De winnende partij tegen Blomdahl is sindsdien tientallen keren herhaald op de Turkse televisie.

„Ineens zagen mensen dat het mogelijk was om Dick Jaspers, Raymond Ceulemans en Torbjörn Blomdahl te verslaan”, zegt Sayginer. Hij heeft net in Bursa zijn eerste wereldbekerwedstrijd van het seizoen gespeeld, die hij kansloos verloor. Sayginer is nog altijd enorm populair in Turkije. Tijdens het interview staat er een haag van 25 fans om hem heen. Ze maken foto’s met hun telefoon en azen op een selfie of een handtekening als het gesprek met de journalist is afgelopen. „Tweederde van de huidige generatie biljarters is na mijn overwinning op Blomdahl begonnen.”

Slecht imago door cafés

Op dat moment had de sport in het conservatieve Turkije hoewel populair nog wel een slecht imago. Biljarten werd vereenzelvigd met rokerige cafés, waar mannen alcohol dronken en na afloop van een partij met elkaar op de vuist gingen. „Ik ben trots dat ik daar verandering in heb gebracht”, zegt Sayginer. „Ik werd vaak geïnterviewd op televisie en trad op als motivatiecoach tijdens evenementen, waardoor mensen zagen dat biljarten een serieuze sport was.”

Een van de huidige generatie driebanders die door Sayginer werd geïnspireerd is Tayfun Tasdemir. Toen hij een jaar of achttien was, nam zijn neef hem weleens mee naar een biljartcafé. „Ik deed het voor de lol. Maar toen ik Semih op televisie zag, werd ik echt gegrepen door de sport. Biljart combineert strategie en ruimtelijk inzicht met fysieke beheersing. 70 procent van de sport is psychologisch, je vecht vooral tegen jezelf. Het is magisch om te zien hoe de bal rolt en de band raakt.”

Inmiddels is Tasdemir de beste driebander van Turkije en mede-eigenaar van de grootste biljartclub van Istanbul: Bilardo Max. De dertien professionele tafels van de club zijn op deze woensdagavond bijna allemaal bezet. Het zijn voornamelijk mannen van middelbare leeftijd die de sport beoefenen. In de ruimte waar gespeeld wordt, mag niet gerookt worden. Ook wordt er geen alcohol geschonken. Een jongen met een dienblad brengt thee rond voor de spelers.

Beroemd in Zuid-Korea

Toch is biljarten in Turkije nog lang niet zo populair als in Zuid-Korea. „Daar ben ik pas echt een beroemdheid”, zegt Tasdemir met een grijns, terwijl hij nipt van zijn thee. „Op straat komen jongens naar me toe om een selfie te maken. Meisjes beginnen te gillen als ze me zien. Biljart is daar een nationale sport. Ze hebben een televisiezender die alleen biljart uitzendt en vijf sportzenders die regelmatig oude wedstrijden herhalen. In één straat in Seoul heb ik wel tien clubs geteld.”

Zover is het in Turkije nog lang niet. Biljarten was aan het begin van deze eeuw populairder dan nu. Toernooien werden gesponsord door grote merken, zoals Efes Pilsen. En er kwamen vele honderden mensen op af. Dat was grotendeels te danken aan Sayginer, die de sport professionaliseerde en aan de wieg stond van de Turkse biljartfederatie, waarvan hij twee jaar president was.

Maar de ‘Turkse prins’ kwam in aanvaring met Kurugöllü, die in 2004 de federatie ging leiden. „Hij deed niets voor de sport en speelde smerige spelletjes”, zegt Sayginer. „Zo werden toernooien in afgelegen steden gehouden, in hotels van bevriende ondernemers. Toen ik daar wat van zei, kwam ik in de problemen. Eerst werd ik voor zes maanden geschorst. Daarna werd ik niet meer geselecteerd voor het Turkse kampioenschap, het EK en het WK.”

Kurugöllü gaf Sayginer de schuld van het conflict. In 2012 zei hij tegen de biljartwebsite Kozoom: „Toen ik ben gekozen als Turkse voorzitter, was Yilmaz Özcan de nummer één op de ranglijst, voor Adnan Yüksel en Semih Sayginer. Maar toch zei Sayginer tegen mij: ik zal bepalen wie naar een WK en en EK gaat, ik maak de keuzes, ik wil overal over meebeslissen. Als je daaraan meewerkt, dan mag je blijven. Zo niet, dan zal ik zorgen dat je wordt afgeschoten als voorzitter.”

Het conflict leidde ertoe dat Sayginer in 2007 aankondigde te stoppen met biljarten. Zeven jaar later, nadat Kurugöllü was opgestapt, begon hij weer. „Ik hou van biljart, dus wilde weer spelen. En ik wilde helpen om de sport weer professioneler maken. Nu ik terug ben, zie je dat de populariteit van biljart in Turkije weer langzaam toeneemt. De sport heeft een ster nodig.”

Schoon schip in biljartfederatie

Sayginer en de andere spelers hebben vertrouwen in de nieuwe voorzitter, Ersan Ercan, die zelf op hoog niveau heeft gespeeld. „Toen ik begon als voorzitter zat de federatie diep in de schulden”, zegt Ercan. „De afgelopen twee jaar ben ik vooral bezig geweest met schuldeisers afbetalen en schoon schip maken. Nu kunnen we ons weer concentreren op het promoten en professionaliseren van de sport. Er wordt bijvoorbeeld een nieuwe biljarthal gebouwd hier in Bursa met geld van de gemeente. Dan hebben de fans volgend jaar allemaal een zitplaats.”

Oud-voorzitter Kurugöllü deed in 2015 mee aan de parlementsverkiezingen voor de nationalistische partij MHP. Hij werd niet verkozen.