Gratis bloemen vouwen, dat is nou verdringing

Initiatiefwet

Een kwart van het werk dat werklozen gratis doen, leidt tot verlies van betaalde banen. De SP wil deze ‘verdringing’ gaan toetsen.

Voormalige bloemenvouwers eisen met een actie in Aalten alsnog loon voor hun werk. Foto Herman Engbers

Alle politieke partijen zijn het er over eens: het is niet goed als gewone betaalde banen worden overgenomen door onbetaalde bijstandontvangers. Dat is oneerlijke concurrentie waar werkgevers aan verdienen. Het leidt tot werkloosheid en het verlies van banen op de arbeidsmarkt. Dát is wat ze noemen verdringing.

Maar niet alle partijen zijn het eens hoe je verdringing moet voorkomen en tegengaan. Dat bleek dinsdag tijdens het Tweede Kamerdebat over een initiatiefwet waar SP-Kamerlid Sadet Karabulut en haar partij twee jaar aan hebben gewerkt: een verdringingstoets voor gemeenten.

Melkertbanen

Het is een oude discussie die teruggaat tot de gesubsidieerde ‘Melkertbanen’ in de jaren negentig. Harde cijfers zijn er alleen niet. Volgens schattingen zou bij een kwart van de reïntegratietrajecten voor werklozen sprake zijn van verdringing. Dat cijfer komt uit een onderzoek uit 2011 in opdracht van de overheid, volgens de SP.

Zelf noemde Karabulut bekende voorbeelden tijdens het debat: de honderden werklozen in Aalten en de Oude IJselstreek die onbetaald kunstbloemen moesten vouwen voor een uitkering, Post NL die bijstandontvangers in Hoogezand post liet sorteren tegen minimumloon, de Haagse straatveger ‘Harry’ die werd ontslagen – en in ruil voor zijn uitkering opnieuw straten moest vegen.

Met het wetsvoorstel wil de SP verdringing voorkomen, in plaats van achteraf constateren, zei Karabulut. De arbeidsinspectie SZW constateerde in 2015 dat gemeenten zelf nog te weinig controleren op verdringing. Het ontbreken van beleid rond controle geeft ook „kans op willekeur”, volgens het inspectierapport.

Met de verdringingstoets wil de SP dat gemeenten vooraf gaan toetsen met een wettelijke definitie: er is sprake van verdringing als uitkeringsgerechtigden betaald werk goedkoper verrichten, bijvoorbeeld onbetaald, tegen (minder dan) minimumloon of een loonkostensubsidie. Het werk mag ook de vijf voorgaande jaren niet regulier betaald zijn geweest.

GroenLinks vroeg zich af of zo’n toets het niet moeilijker maakt voor werklozen om vrijwilligerswerk te doen? Kamerlid Linda Voortman noemde het voorbeeld van de buurtbus in Waterland uit 2015, waar iemand in de WW wel vrijwillig achter het stuur mocht kruipen en een ander in de bijstand niet omdat het verdringing zou zijn. Nee, stelde Karabulut Voortman haar gerust. Omdat die buurtbus nieuw was en het werk dus nooit eerder betaald was verricht, zou dit geen verdringing zijn.

Staatssecretaris Jetta Klijnsma van Sociale Zaken (PvdA) gaf de Kamer namens het kabinet het advies het wetsvoorstel níet te steunen. De toets zou sommige reïntegratietrajecten kunnen blokkeren, meer papierwerk opleveren en de Participatiewet verbiedt al verdringing, zei ze.

Chantal Nijkerken-de Haan van regeringspartij VVD zag „de noodzaak en het nut” van de toets ook niet, zei ze. Toch wordt het wetsvoorstel gesteund door ondernemers uit haar achterban, zei SP’er Paul Ulenbelt al eerder. Werkgeversorganisatie OSB voor de schoonmaak- en glazenwassersbranche steunt het namelijk, omdat gemeenten uitkeringsgerechtigden laten schoonmaken.

Karabulut hoopt op een Kamermeerderheid van PvdA, D66, GroenLinks, PVV en haar eigen SP. Het gaat erom spannen; zowel de PvdA als D66 gaat eerst intern overleggen voor de stemming volgende week.