En wéér vallen er klappen in de winkelstraat

Boekwinkelketen Bruna vecht om voortbestaan, The Phone House heeft het faillissement aangevraagd.

Met de teloorgang van bekende namen als Mitra, MS Mode en McGregor afgelopen zomer leek de rust weergekeerd in de Nederlandse winkelstraat. Het was niet meer dan een adempauze, blijkt nu.

Dinsdag vroeg belwinkelketen The Phone House faillissement aan, nadat eerder op de dag bekend was geworden dat ook Bruna het water aan de lippen staat. De onheilstijding komt dik twee weken na het bankroet van de Nederlandse tak – 95 winkels - van het Zwitserse modebedrijf Charles Vögele. Intussen kondigde Blokker de sluiting aan van 69 vestigingen in België en zou het moederbedrijf van elektronicaketen BCC ‘miljoenen’ steken in een herstelplan om de winkelformule voor de ondergang te behoeden.

De verhalen verschillen op details, maar de grote lijn is hetzelfde. Ja, de economie trekt aan, zegt de Rotterdamse hoogleraar Cor Molenaar, maar dat geldt niet of nauwelijks voor de bestedingen in de winkelstraat. Opkomst van online winkelen, verstoft imago, achterhaalde formule en ‘te laat gereageerd op veranderde consumentenvoorkeuren’ vormen verder het refrein aan verklaringen voor de worsteling van veel bekende retailketens.

Op The Phone House is vooral de diagnose ‘achterhaalde formule’ van toepassing. Groot geworden met de opkomst van mobiele telefonie hield het telefoonbedrijf zich steeds moeilijker staande in de concurrentiestrijd met de winkels van telecomaanbieders als KPN en Vodafone. De Wet op Financieel Toezicht, die de verkoop van telefoonabonnementen met ‘gratis’ smartphones aan banden legt, heeft het verdienmodel verder ondermijnd. Vorig jaar viel daarom al het doek voor branchegenoot BelCompany. Door het faillissement van The Phone House, dat 70 eigen winkels heeft, dreigen nu meer dan 800 mensen hun baan te verliezen. De 74 franchisevestigingen blijven buiten schot.

Zover is het voor Bruna nog niet. Maar het jaarverslag 2015, met toegevoegde paragrafen over de huidige staat van de financiën, laat er geen misverstand over bestaan: Bruna vecht voor zijn voortbestaan. Het lijdt miljoenenverliezen, kampt met een tekort aan werkkapitaal en een negatief eigen vermogen. Het aantal vestigingen liep terug van 378 in 2011 naar 297 nu. Eigenaren ING en PostNL hebben noodleningen ter beschikking gesteld om de ‘onaanvaardbare verslechtering van de financiële positie’ het hoofd te bieden.

Het overbruggingskrediet moet de nieuwe topman Robert Schuyt de tijd geven om een nieuwe strategie te ontwikkelen en de rust terug te brengen. Want het is al jaren strijd binnen Bruna. Eind vorig jaar werd de directeur nog op non-actief gezet. Officieel vanwege ‘een verschil van inzicht’, in werkelijkheid zou aandeelhouder PostNL not amused zijn geweest over het voornemen om een samenwerking aan te gaan met concurrerende postbedrijven DHL en Sandd.

Een dieperliggend conflict speelde de voorbije jaren tussen Bruna en zijn ongeveer 250 franchisenemers. De keten kondigde in 2015 aan de franchisevergoeding met een kwart te verlagen, en beperkte in ruil daarvoor de vrijheid van de winkeliers. Die kwamen in opstand. Volgens een woordvoerder van Bruna is die ruzie intussen bijgelegd.

Retaildeskundige Molenaar is pessimistisch: „Bruna heeft vooral last van de veranderingen in de markt. Veel winkelstraten waar het bedrijf zit, trekken minder publiek. Ook kopen mensen minder tijdschriften en neemt het aantal rokers af. Van die aankopen moet Bruna het vooral hebben.”