Hamas heeft een nieuwe havik

Het aantreden van Yahya Sanwar in de Gazastrook belooft de toch al stroeve samenwerking met Israël en Fatah nog moeilijker te maken.

Foto Adel Hana/AP

Met de aankondiging van een nieuwe leider in de Gazastrook heeft Hamas de spanning met Israël weer wat verder opgebouwd. De nieuwe man, de 55-jarige Yahya Sanwar, geldt als een aanhanger van de harde lijn uit de militaire tak die onverzoenlijke taal bezigt over het vijandige buurland. Volgens diverse commentatoren wijst zijn benoeming erop dat de militaire tak van Hamas de overhand heeft gekregen op de politieke tak.

Sanwar vervangt Ismail Haniyeh, die een decennium de lokale machthebber in Gaza is geweest. Haniyeh zou op zijn beurt in de race zijn om de algeheel leider van Hamas, de in Qatar vertoevende Khaled Meshaal, te vervangen.

De benoeming van Sanwar komt ruim een week na opgelaaide gevechtshandelingen tussen Gaza en Israël. Eerst werd er vanuit de Gazastrook een raket op Israël afgevuurd, waarbij geen slachtoffers vielen. Dit raketvuur was waarschijnlijk niet afkomstig van Hamas, maar van een salafistische splintergroepering. Sinds de vorige Gaza-oorlog, in 2014, was dit ook bij eerdere raketten het geval.

Uitkijkpost vernield

Meestal reageert Israël op een dergelijk projectiel met een enkel bombardement op Hamas-stellingen, maar deze keer sloeg Israël veel harder terug. Vanuit de lucht werden zes Hamas-posities geraakt en met tankgranaten werd een uitkijkpost vernield.

De nieuwe Hamas-leider mag dan een havik zijn, ook Israëlische politici laten zich verbaal niet onbetuigd. Zo zei minister Bennett (Onderwijs, Het Joodse Huis) na de gevechtshandelingen van vorige week dat een nieuwe oorlog met Hamas een kwestie van tijd is. En deze keer, aldus Bennett, moet Israël een „beslissende” overwinning behalen. Onduidelijk is of hij daarmee bedoelt dat Israël de controle over de Gazastrook van Hamas zou moeten overnemen.

Een andere politicus, Avigdor Lieberman van Yisrael Beitenu, zei vorig jaar dat hij, als hij minister van Defensie zou zijn, Hamas-leider Haniyeh „48 uur” zou geven om de lichamen van gedode Israëlische soldaten terug te geven, en dat hij hem anders zou laten liquideren. Maar vervolgens werd Lieberman daadwerkelijk defensieminister en valt hij sindsdien juist op door zijn relatief terughoudende opstelling.

Foto Amir Cohen/Reuters

Over Liebermans nieuwe tegenstrever in Gaza, Yahya Sanwar, is weinig publiekelijk bekend. Anders dan andere Hamas-leiders geldt hij als publiciteitsschuw. Wel bekend is dat hij, net als zes op de tien inwoners van de Gazastrook, een Palestijnse vluchteling is; zijn familie vluchtte in 1948 uit wat nu Israël is en belandde in het zuidelijke Khan Younis-vluchtelingenkamp.

Zoals iedere Palestijnse leider die bij zijn volk over een zekere mate van geloofwaardigheid wil beschikken, kan Sanwar bogen op een lange staat van dienst als Israëlisch gevangene. In 1989 werd hij tot levenslang veroordeeld, op verdenking van het doden van Palestijnen die met Israël zouden hebben gecollaboreerd.

Geruild tegen Israëlische soldaat

In 2011 was Sanwar een van de 1.027 Palestijnse gevangenen die werden geruild tegen de Israëlische soldaat Gilad Shalit, die ruim vijf jaar eerder gevangen was genomen door Hamas. Zelf zou Sanwar overigens tegenstander van deze uitruil zijn geweest, omdat niet alle Palestijnen hiermee vrijkwamen. De prominentste onder degenen die nog steeds vastzitten is Marwan Barghouti, een populair politicus die wordt genoemd als mogelijke opvolger van de Palestijnse president Abbas. Barghouti werd veroordeeld tot vijf keer levenslang wegens zijn leiderschap in zowel de Eerste als de Tweede Intifada.

Behalve voor de verhoudingen met Israël zal de benoeming van Sanwar ook weinig goeds betekenen voor de Palestijnse onderlinge verhoudingen. Al jaren lukt het de verschillende facties, met name Hamas en de Fatah-partij van Abbas, niet om tot samenwerking te komen. Ook al liet de Hamas-zender Al-Aqsa TV weten dat de nieuwe leider gelooft in „nationale eenheid” en „dialoog tussen facties”, het ligt niet voor de hand dat deze coöperatie met de radicale Sanwar wel gestalte zal krijgen.