Waarom komen alle kopstukken van de Donbas zo tragisch aan hun einde?

Zeker acht kopstukken van de ‘volksrepublieken’ in Oost-Oekraïne zijn bij verdachte aanslagen om het leven gekomen. Wie zit daar achter?

Duizenden mensen verzamelden zich afgelopen vrijdag in het centrum van Donetsk voor de heldenuitvaart van separatistenleider Michail Tolstych, alias ‘Givi’. Foto Alexander Ermochenko/Reuters

De een sterft door vergiftiging, de ander in een gesaboteerde lift, een derde ontploft in zijn auto, of door een doelgerichte raketaanval. Sinds 2015 kwamen tenminste acht kopstukken van de separatistische ‘volksrepublieken’ Donetsk en Loehansk om het leven. Niet aan het front in de strijd tegen Oekraïne, maar door mysterieuze aanslagen.

Wie zit daar achter?

Duizenden mensen – volgens lokale media maar liefst vijftigduizend - verzamelden zich afgelopen vrijdag in het centrum van Donetsk voor de heldenuitvaart van separatistenleider Michail Tolstych, alias ‘Givi’. De 36-jarige Tolstych, voormalig fabrieksarbeider en berucht commandant van het Somali-bataljon, was twee dagen eerder omgekomen toen hij op zijn militaire basis in Donetsk werd getroffen door een raket. Tolstych was een goede bekende van commandant Arseni Pavlov, alias ‘Motorola’, die in oktober omkwam bij een bom in de lift van zijn woning in Donetsk.

Op sociale media waren de grappen over de begrafenis niet van de lucht.

„In het regionale theater wordt het spektakel ‘De begrafenis van Givi’ opgevoerd, een opvolger van het succesvolle ‘De begrafenis van Motorola’. Verwacht wordt nog: ‘De begrafenis van Zachar’”, schreef iemand in verwijzing naar de nog levende leider van de Volksrepubliek Donetsk, Alexandr Zachartsjenko. „Ik heb een abonnement”, reageerde een ander vrolijk.

Beelden van de begrafenis van commandant Arseni Pavlov, alias ‘Motorola’:

Vergiftigd

De lokale autoriteiten en pro-Russische media wijzen na iedere aanslag steevast naar sabotage door „de Oekraïense geheime diensten”. Experts noemen het echter onwaarschijnlijk dat Oekraïense spionnen erin slagen zo veel commandanten te elimineren en daarbij telkens weten te ontkomen. De volksrepublieken worden strak gecontroleerd en goed beveiligd.

Ook verder van huis komen aan de Donbas gelieerde personen op gewelddadige wijze aan hun eind. Twee weken geleden stierf in Moskou plotseling de prominente oud-leider van Loehansk, Valeri Bolotov. Volgens zijn vrouw was zijn koffie vergiftigd. Afgelopen september werd Jevgeni Zjilin, prominent separatist en vermeend smokkelaar, doodgeschoten in een Moskous restaurant. De voormalig voorzitter van de Raad van Ministers van de LNR, Gennadi Tsypkalov, verhing zichzelf afgelopen najaar in de cel waar hij zat op verdenking van het voorbereiden van een coup. Velen denken dat ook hij is vermoord.

Journalisten en waarnemers die de situatie in de Donbas volgen, wijzen op de permanente machtsstrijd die sinds het begin van het conflict wordt uitgevochten in de regio. Verschillende warlords zouden een eigenzinnige koers varen en daarmee in conflict zijn gekomen met de lokale autoriteiten.

Ook Tolstych, de laatste in de rij opzienbarende doden, zou zich niet gevoegd hebben naar de wensen van zijn meerderen, orders hebben genegeerd en kwaad bloed hebben gezet door zijn eigen mensen te dreigen met executie, omdat zij niet in de aanval wilden.

Moskou

Waarnemers sluiten de hand van Moskou in de aanslagen niet uit. „Zolang er actieve strijd werd geleverd, waren deze mensen nodig, maar na het tweede Minsk-akkoord nam de behoefte aan zichtbare commandanten sterk af – bureaucratie en zichtbaarheid zijn onverenigbare zaken. Alleen zij die zich onzichtbaar opstellen, hebben kans te overleven”, zo schreef de bekende, kritische Russische onderzoeksjournalist Ilja Barabanov vorige week op basis van gesprekken met anonieme bronnen uit het gebied.

Ook de Oekraïense analist Dmytro Sniehyrov ziet geen toeval in de moorden. De dode commandanten beschikten over compromitterende informatie over de rol van Moskou in het slepende conflict, en worden door het Kremlin mogelijk als risico gezien.

Wat er werkelijk aan de hand is, is onmogelijk te achterhalen. Zowel Oekraïne als Rusland ontkennen betrokkenheid. Feit is dat er zo erg weinig leiders overblijven om de opstandige republieken te besturen.