Stemkunstenaar Al Jarreau zong heerlijk swingende nonsens

Al Jarreau (1940-2017) liet zich nooit vastpinnen op één genre en combineerde steeds zijn interesse in jazz met soul, funk, gospel en Afrikaanse zang.

Al Jarreau in 2011 Foto Andreas Terlaak

Heerlijke nonsens was het eigenlijk. Verzinnerijtjes van syllaben, klanken, achteloos makkelijk uitgebracht. Zanger Al Jarreau was een vocaal stylist die buitengewoon aantrekkelijk kon spelen met zijn stem. Een ware stemkunstenaar die stevig beïnvloed was door meesters in de vocalese, die historische instrumentale jazzsolo’s nazongen, als Jon Hendricks. Met zijn scatten, improviseren en nauwkeurig imiteren van willekeurige instrumenten zette Al Jarreau in r&b en popmuziek deuren open naar de jazz.

Al Jarreau’s overlijden op de dag dat de Grammy’s werden uitgereikt, brengt in herinnering hoe de zanger maar liefst zeven keer een Grammy mocht ophalen. Het opvallendste daaraan was dat hij dat als enige vocalist ooit in drie verschillende genres deed: jazz, pop en r&b. Meestal won hij in de categorie ‘Best Jazz Vocal Performance’. Maar hij kreeg bijvoorbeeld ook de Grammy voor zijn crossover-lp Breakin Away (1981).

De in Milwaukee geboren zanger Alwin Lopez Jarreau deed als zoon van een predikant zijn eerste zangervaringen op in het kerkkoor. Na een studie psychologie werkte hij een tijd als welzijnswerker in een afkickcentrum. Hij koesterde grote liefde voor muziek, maar kon zich niet voorstellen er ooit een cent mee te verdienen, al kwam het moment dat hij als professioneel zanger zijn kostje bij elkaar schraapte in een jazztrio met George Duke in lokale clubs in Californië.

Al Jarreau in 2008
Foto Vincent Mentzel
Al Jarreau in 1977.
Foto Arthur Bastiaanse/ANP
Al Jarreau in 2008 (links) en 1977.
Foto’s Vincent Mentzel, Arthur Bastiaanse/ANP

In 1975, op zijn 35ste, bracht Jarreau zijn eerste album uit, We Got By. Glow volgde een jaar later, en in 1977 brak Jarreau echt door met Look to the Rainbow. Een vocale topster werd Jarreaus met Breakin Away, zijn meest populaire album dat zowel de r&b- als de jazzhitlijsten aanvoerde. ‘We’re in This Love Together’ werd een groot succesnummer waarmee hij veel op de Amerikaanse televisie was te zien. Het nummer ‘Roof Garden’, dat letterlijk over de waanzinnige daktuin op een gebouw in Los Angeles ging, werd zijn handelsmerk. De zanger scatte sensationeel en uiterst losjes op een dansgroove.

Videoclip van Roof Garden

Na jaren van vergeefse pogingen om een zangcarrière van de grond te krijgen, werd Jarreau dus toch in één klap een internationale superster die optrad in de grootste zalen. Zijn themasong van de populaire Amerikaanse televisieserie Moonlighting was ook een hit, en hij leverde een bijdrage aan ‘We are the World’, als onderdeel van USA for Africa. Jarreau stikte van de ideeën en combineerde steeds weer zijn interesse in jazz met soul, funk, gospel en Afrikaanse zang. Hij liet zich niet vastpinnen op één muzikaal genre. Zolang het maar swingde, of hij nu een commerciële knieval voor succes maakte of niet.

Gevoelig was hij voor modieuze koerswijzigingen met bijvoorbeeld gladde softfunk. Maar later kon hij, voor wie alleen de hitparades in de gaten hield, ook een tijdje kwijt zijn. Toch bleef de opgewekte zanger altijd actief, met keurig om de twee, drie jaar een album. Viel Jarreau in zijn thuisland wel eens te betrappen op een wat zouteloze, uitgekauwde evergreenshow, voor Europees publiek zocht hij meer het experiment. Muziekfestivals kregen nooit een doorsnee concert. Steevast was Jarreau één van de grootste attracties van het North Sea Jazz Festival. Ook nam hij in 2012 een live-album op met het Metropole Orkest.

Jarreau met het Metropole Orkest op North Sea Jazz 2011

Ondanks zijn achtergrond viel Jarreau niet te betrappen op maatschappijkritische boodschappen. De zanger bleef zijn hele carrière een sympathiek geloof in het goede van de mens uitdragen. Ondanks zijn veelzijdige muzikale aanpak was het eigenlijk merkwaardig dat hij nooit eerder werkte met een bigband.

Foto Vincent Mentzel

In 2007 was het dan eindelijk zo ver. Hij toerde met de Hamburgse bigband van de Norddeutsche Rundfunk (NDR). „Zo zag u mij nooit”, glunderde de zanger in het Haagse World Forum Theater voor zijn achttienkoppige orkest met wie hij zijn (theatrale) kijk op Gershwins Porgy and Bess bracht, ingeleid door situatieschetsen uit deze opera met musical idioom.

De stematleet genoot zichtbaar van de door het orkest geboden muzikale parameters. Aardig was dat er ook minder bekende nummers tussen zaten dan alleen de tot jazzstandards verheven hits als ‘Summertime’. Zoals ‘Where’s my Bess’, een tergende ballade vol verdriet die Jarreau bracht met het juiste gevoel. Tussen kunst en gimmick rolde in tal van stemvariaties de tong door de mond en bewogen de wangen alle kanten op.

In 2010 moest de zanger zijn optredens al eens staken. Hij kreeg longproblemen en hartproblemen en ging het rustiger aan doen. Deze week moest Jarreau zijn Amerikaanse tournee staken wegens uitputtingsverschijnselen. Hij overleed op zijn 76ste in een ziekenhuis in Los Angeles.

Optreden uit 1976 met het nummer ‘Take Five’