Cultuur

Interview

Interview

In Istanbul nemen mensen een tank over tijdens de nacht van de mislukte coup.

Foto Tolga Bozoglu/EPA

Vechten tegen de angst die het regime zaait

Turkse NAVO-officier “Toen ik hoorde over eerste terugkeerders die meteen werden opgepakt, wist ik genoeg.”

„Pap, wanneer is het ónze beurt? Hoe erg zijn martelingen in een Turkse gevangenis?”

In een koffiehuis veegt de Turkse NAVO-officier zijn betraande wangen droog. „Je kunt nog zó je best doen om de kinderen af te schermen, maar ze vangen toch net genoeg op. Ze voelen dingen perfect aan.”

Een uur lang heeft hij koel en gedetailleerd gereconstrueerd wat hem is overkomen. Maar als hij over zijn kinderen begint, schiet hij vol.

„Ze zagen hoe in korte tijd al hun vriendjes van de compound verdwenen. Probeer dat maar eens uit te leggen.”

Eind september stond ook zijn naam op de lijst van Turkse officieren die „met onmiddellijke ingang” hun NAVO-post in België moesten verlaten.

Al drie jaar is hij met vrouw en kinderen gehuisvest op het Supreme Headquarters Allied Powers Europe (SHAPE), het militaire commandocentrum van de NAVO in het Belgische Mons. Hij volgde het bevel niet op. „Toen ik via via hoorde over eerste terugkeerders die bij thuiskomst meteen werden opgepakt, wist ik genoeg.”

Lees de nieuwsachtergrond: ‘We zijn dankbaar dat we veilig zijn’

Hij en vier van zijn collega’s besloten om te blijven. Zonder salaris, zonder verblijfsvergunning. Hun Turkse staatsburgerschap is ze afgenomen. In België vragen ze nu asiel aan.

Met het Twitter-account @purgedNATO (letterlijk: ‘gezuiverde NAVO’) willen ze internationaal de aandacht vestigen op hun situatie.

„Mijn vrouw vindt het eng. Maar het is het minste wat ik kan doen voor onze bevriende collega’s in Turkse gevangenissen. Het regime probeert in ieder van ons angst te zaaien. Daar vecht ik tegen.”

Op een tweede afspraak, vier dagen later, wordt hij vergezeld door twee lotgenoten. Ze delen dezelfde ervaringen. Hij voert het woord.

Waar was u op 15 juli 2016, de dag van de couppoging?

„In België. Er is geen enkel bewijs van enige betrokkenheid bij de coup tegen mij noch tegen mijn collega’s. Maar ik ben opgeleid in de Verenigde Staten. Ik ben in de ogen van de nieuwe ultranationalistische kliek in het Turkse leger wellicht te westers gezind.”

Hoe reageerde u toen het bevel ‘terugkomen’ kwam?

„Eerst ongeloof, daarna het banale besef: dit kan alleen al práktisch niet. Auto, huis, kinderen op school. Om je boeltje plots te kunnen oppakken, heb je meer tijd nodig. Die werd ons niet gegund.”

Hoeveel volgden het bevel op?

,,Van de 70 Turkse families op SHAPE kregen 45 de brief. Daarvan volgde een minderheid het bevel op. Van de weigeraars zijn er maar vijf, waaronder ik, op SHAPE gebleven. Waar die anderen zijn, weet ik niet.”

De 25 Turkse officieren die mochten blijven komt u nog elke dag tegen op de SHAPE-compound?

„Zij praten niet met ons, uit angst om mogelijk ook te worden gelabeld als ‘coupist’. Vroeger speelden we elke vrijdag met alle Turkse collega’s voetbal. Kan niet meer. De Turkse delegatie hier heeft geprobeerd mij en mijn vier collega’s van het terrein te laten verwijderen. Maar officieel is SHAPE Belgisch grondgebied. Hopelijk lost die situatie zich vanzelf op als we asiel in België krijgen.”

U voelt zich op de compound onveilig?

„Het voelt als een gevangenis. Mijn vrouw gaat kapot als ze op het terrein langs de huizen van verdwenen collega’s loopt. Ze was bevriend met de echtgenotes. Ik zeg haar: ,Het komt wel goed, we zoeken een mooi nieuw huis’. Maar ze wil daar niks van weten. Ze gunt zichzelf geen nieuwe kans, wetende dat de anderen in Turkije in een cel zitten.”

Krijgt u hulp van familie in Turkije?

„Met mijn ouders heb ik nog altijd het vaste tijdstip waarop we skypen. Ik zorg dan dat ik me scheer, er netjes uitzie. Alsof hun zoon volop aan het werk is. Die schijn wil ik ophouden. Ze zijn oud, ik wil ze niet verontrusten. Mijn vrouw doet hetzelfde met haar ouders. Verder hebben we gelukkig ons spaargeld op een Belgische bank staan. We kunnen nog even voort.”

Voelt u zich gesteund door de NAVO?

,,NAVO-secretaris-generaal Jens Stoltenberg houdt zich op de vlakte. Hij had op z’n minst de Turkse regering moeten oproepen om met bewijs te komen. Maar dat is niet gebeurd.”

Hebben jullie contact met opgepakte collega’s?

Zijn stem hapert. Een van zijn collega’s neemt het over. „Een bevriende NAVO-officier was tijdens de coup voor vakantie even terug in Turkije. Hij is opgepakt en zit nog altijd in een gevangenis in Ankara. We weten dat daar wordt gemarteld. We hebben foto’s gezien.”

De militairen spraken op voorwaarde van anonimiteit. Hun identiteit is bij de redactie bekend. NRC werkte voor dit verhaal samen met de NOS, die deze dinsdagavond een reportage over de kwestie uitzendt.
Zie hier beelden van het interview, uitgezonden door de NOS