Ombudsman

Ombudsnotitie: wat wilde Wilders nu met de koran?

In een interview met WNL op Zondag zei Wilders volgens NRC dat hij de koran wil ‘gedogen’. Echt?

Verwarring sloeg toe, bij sommige lezers. Wil Geert Wilders de koran nu wel of niet verbieden, of een beetje verbieden – of toch maar gedogen?
En, wilde één lezer weten, waarom was dat gesprek niet aangekondigd op de tv-pagina’s in de NRC van zaterdag?
Afgelopen zondagochtend zei Wilders in een interview op de omroep WNL dat hij de koran nog steeds wilde verbieden maar dat het ,,natuurlijk niet’’ de bedoeling was om de koran ,,uit huis [te] halen bij mensen’’.
Dat werd op nrc.nl opgepikt als nieuws.
Niet echt verbazingwekkend, want Wilders laat zich niet vaak interviewen – en dan is het al snel nieuws als het wél gebeurt – zeker op een nieuwsluwe zondag. De redactie maakte er een fors bericht van, met achtergrond en uitleg over Wilders’ eerdere uitlatingen over de koran. De kop suggereerde dat hij nu ineens een flinke draai had gemaakt.
Die luidde aanvankelijk: Wilders wil koran toch niet verbieden.
Alleen, dat is niet zo. Hij herhaalde integendeel dat hij de koran wel wil verbieden. De opmerking over het ,,niet uit huis halen’’ is geen aanpassing van dat plan, voor zover er tenminste sprake is van een plan. Het is Wilders’ verlate reactie op een uitdaging van CDA-fractievoorzitter Buma, die hem bij de Algemene Beschouwingen in 2016 had gevraagd hoe hij het sluiten van moskeeën en het verbieden van de koran in de praktijk dacht aan te pakken.
Over de moskeeën zei Wilders toen:

We doen de mensen niks aan, we pakken ze alleen hun haatpaleizen af

En over de koran:

Ik stel voor dat we met de koran hetzelfde doen wat we nu al met Mein Kampf doen. Het is een verboden boek. Ik vraag niets meer en niets minder dan dat we dat hetzelfde behandelen.

Bekijk het filmpje hier.
Hij ging niet in op het ,,afpakken bij mensen thuis’’ dat Buma hem voor de voeten had geworpen. Daar liet hij mist over bestaan - en dat zou dus nog gevolgen krijgen.
Maar als we Wilders uit 2016 letterlijk nemen en zijn pleidooi voor de koran gelijkstellen met de regeling rond Mein Kampf, zou dat hierop neerkomen: druk, distributie en verkoop zijn verboden, maar persoonlijk bezit en gebruik niet. Zo is het immers met Hitlers boek.
Dat hij toen ook dacht aan huisbezoek door de politie of koran-opsporingsdiensten is niet uitgesloten – de koran is volgens Wilders ten slotte erger dan Mein Kampf en de islam ,,zo mogelijk nog gevaarlijker dan het nazisme’’ – maar hij zei dat niet.
Maar ook andere media zochten naar een correcte formulering.
WNL zelf zette het fragment op Youtube onder de curieuze kop: Wilders: ‘Koran niet helemaal verbieden’.
Nu.nl was diplomatieker en kopte: Wilders nuanceert koranverbod.
De vergissing van nrc.nl werd intern al snel opgemerkt en de kop boven het bericht werd binnen een uur vervangen door deze:
Wilders wil koran gaan ‘gedogen’
In de tekst heette het nu dat Wilders zijn plan had ,,genuanceerd’’. Hij pleitte voor ,,een soort gedoogconstructie’’.
Zo twitterde NRC het ook. PvdA’er Sharon Dijksma reageerde prompt:

Twitter avatar sharon_dijksma sharon dijksma Welja @nrc, die ‘nuance’ maakt het allemaal een stuk minder erg natuurlijk.. #zucht https://t.co/bXltoJvpFZ

Goed punt, ‘nuanceren’ is een tikje vreemde term in dit verband: het op de helling zetten van grondrechten. Bovendien, ook in de nieuwe kop sloop verwarring. Want wat is gedogen?
Misschien kun je zeggen dat de staat iets gedoogt zolang het niet verboden is – zoals in dictaturen de dreiging van een verbod boven álles hangt.
Maar in een rechtstaat als Nederland denk je toch eerder aan gedoogbeleid – en dat is iets heel anders. Het wil zeggen dat een bepaalde wetsovertreding niet wordt vervolgd, maar oogluikend wordt toegestaan. Handel in soft drugs is verboden – en blijft dus in beginsel een strafbaar feit – maar de verkoop in coffeeshops voor persoonlijk gebruik wordt gedoogd.
Bij Mein Kampf ligt dat anders: de handel is verboden, maar het in bezit hebben van dat boek is nooit strafbaar geweest, en kan dus ook niet worden ‘gedoogd’. Het mág gewoon, zoals je ook allerlei andere perfide boeken mag hebben en mag lezen. Als Wilders meent dat de koran net zo behandeld moet worden, zou dat dus ook voor dit boek moeten gelden.
Gedogen is hier dus strikt genomen niet aan de orde. De redactie voelde dat kennelijk wel aan, want het woord werd tussen ironietekens gezet.
Wilders’ verwijzing naar het verbieden van Mein Kampf is overigens nogal oneigentijds. Het verbod op dat boek staat immers al jaren onder druk, omdat het op internet makkelijk te krijgen is en er bovendien in Duitsland vorig jaar een geannoteerde, wetenschappelijke editie is verschenen, die ook in NRC werd besproken. Een Amsterdamse handelaar in totalitaire kunst en memorabilia werd nog wel vervolgd wegens het verkopen van Hitlers boek, maar in 2014 vrijgesproken (het openbaar ministerie is in hoger beroep gegaan).
Terug naar de krant.
Uit het gehannes met de kop zou je deze conclusie kunnen trekken: dit punt was geen nieuwsbericht waard.
Is het dan niet opmerkelijk dat Wilders nu alsnog expliciet duidelijk maakt dat er geen razzia’s zullen komen om het boek uit huizen te halen? Alsof dat serieus te overwegen zou zijn geweest. Zelfs in nazi-Duitsland werden verboden boeken niet systematisch door de politie uit woningen verwijderd.
In de Tweede Kamer drong hij er bij Algemene Beschouwingen overigens wel tweemaal (vergeefs) op aan de koran, die ,,grondwet van ISIS’’, uit de vergaderzaal te verwijderen. Het laatst in 2014 - hier is het te zien.
De verwarring op de redactie is ook wel begrijpelijk, omdat het plan (of eerder: voornemen, wens, pleidooi, oproep) voor een deel ,,symboliek’’ is, zoals Wilders in het WNL-interview toegaf (nieuws?). Nooit heeft de PVV serieus werk gemaakt van het juridisch onderbouwen of uitvoeren ervan. En van ketelmuziek is nu eenmaal lastig vast te stellen hoe het notenschrift er precies uitziet.
Dat neemt niet weg dat de redactie het archief grondiger had kunnen raadplegen. Beter dan voor hard nieuws over één aspect leende dit interview zich vermoedelijk voor een beknopt, duidend overzicht van alle min of meer concrete punten die de PVV-voorman had gemaakt.
O ja, en waarom kondigde de krant het programma zaterdag niet aan op de tv-pagina?
De lezer vermoedt opzet. Hij schrijft:

Is het gegeven dat de heer Wilders er een interview in heeft daar debet aan? Indien dat waar is vind ik dat miezerig en een onderschatting van uw lezers.

Maar zo was het niet, die aankondigingen zijn wel vaker incompleet en daar zit geen Stratego achter. Chef Media Jan Benjamin zegt:

We hadden het best kunnen aankondigen, in de rubriek ‘Uitgelicht’. Maar er is gewoon niet aan gedacht.

Aan WNL lag dat niet. De omroep deed haar uiterste best om het gesprek een dag van tevoren onder de aandacht te brengen. Op zaterdag verstuurde de omroep aan de mediaredactie van NRC een reeks van vier persberichten met ‘nieuws’ uit het komende interview. Achtereenvolgens:
Geert Wilders: ‘islam gevaarlijker dan nazisme’ (15:13 uur); Wilders: ‘Ik beloof Nederland niks’ (15:20), Wilders gelooft uitsluiten PVV niet (15:24), en, klap op de vuurpijl: Geert Wilders: ‘Liever carnaval dan te groot RTL-debat’ (15:28).
De papieren NRC sneed het bericht maandag op maat. In de middagkrant was er niets van terug te vinden. De ochtendkrant meldde de opmerking van Wilders nog wel, in een piepklein berichtje boven het nieuws over het inmiddels afgeblazen premiersdebat. Met die ongelukkige formulering over ‘gedoogconstructie’.

Maar dat zullen we dan maar gedogen.