Recensie

Van vaders was weinig te merken

Schrijfster Hanna Bervoets ontvangt deze maand de driejaarlijkse Frans Kellendonkprijs voor haar hele oeuvre. Als kind sms’te ze graag over dode bekende Nederlanders.

Foto David van Dam

Drie vrouwen

Het plan was eenvoudig: Hanna Bervoets, die met haar al tweemaal bekroonde roman Ivanov op de longlist van de Libris Literatuurprijs staat, zou worden opgevoed door drie vrouwen. Maar al snel na 14 februari 1984, de dag waarop het voor haar allemaal begon in de Pijp in Amsterdam, loste het drievrouwschap op. Een van de vrouwen verhuisde naar Groningen, een ander bleek onbetrouwbaar. Uiteindelijk groeide Hanna op in een tweepersoonshuishouden met haar moeder Maria Bervoets – een groot deel van Hanna’s kindertijd hadden haar ouders een latrelatie. „Ik was een dag per week bij mijn vader, hij was een dag per week bij mijn moeder.”

Vaders speelden toch al geen grote rol in de levens van de kinderen op basisschool De Parel, waar Bervoets naartoe ging nadat ze met haar moeder naar de Oostelijke eilanden in de hoofdstad was verhuisd. „We zaten met twee witte kinderen in de klas. Iedereen had zijn eigen gezinsconstructie, ik had misschien nog het meeste structuur. Van vaders merkte je vaak weinig. Niemand had geld.”

Van boven naar beneden: Hanna Bervoets op 4-jarige leeftijd, met haar vader op éénjarige leeftijd, als elfjarige scholier, met moeder Maria Bervoets op haar tiende, bij haar eindexamen en met beste vriend Diederik in 1995.

Keeper

Van haar moeder kreeg Hanna de volle aandacht, vertelt Maria Bervoets: „De tijd die we samen doorbrachten, was altijd quality time. Ik nam haar niet mee naar de supermarkt, dan haalde ik haar liever wat later van de crèche. Dan konden we met een picknickmand naar de Durgerdammerdijk. We hebben samen alle speeltuinen van de stad gezien.”

Hanna speelde veel buiten, zij het met instructies over welke plaatsen ze moest mijden, zoals het van de junks vergeven Kadijksplein. „Ik wist dat ik haar kon vertrouwen.” Bij het voetballen op straat was Hanna aanvankelijk vooral keeper, tot ze doorschoof naar de verdediging, dat wil zeggen: „Vooral veel kletsen met de anderen.” Ze had de vetste skates: „Niet van die van de Bart Smit, maar echte, met kogellagers.”

Super Nintendo

Toen al was Hanna een kind met veel gevoel voor taal, zegt Maria Bervoets. „Ze ging van drie woorden al heel snel naar hele zinnen en weigerde iets fout te zeggen. Dan zei ze liever niets.” Elke avond werd ze voor het slapen een halfuur voorgelezen, of korter, als ze niet snel klaar was met zich klaar maken voor bed. Wekelijks gingen moeder en dochter naar de bibliotheek en haalden het toegestane maximum van zes nieuwe boeken.

Niet dat ze in de klas bekend stond als boekenwurm, wel als een rustig, vrolijk en zeer slim meisje. Met twee vlechtjes, weet haar oud klasgenote Stephanie de Waard nog. „Als we niet gingen voetballen, gingen we tussen de middag vaak naar haar huis. Vooral om op de Super Nintendo te spelen. Hanna was verzot op games. Haar moeder was dan aan het werk, maar we spijbelden niet. Na de middagpauze gingen we gewoon terug naar school.”

Maria Bervoets had vaak twee of drie kinderen in huis, zegt ze. Soms stond de halve klas er een videofilm te maken, inclusief de „grootste boeven” van de klas. „Tot ze naar de middelbare school ging, was Hanna echt een buurtkind.”

No doubt

Stephanie de Waard kan zich niet precies meer herinneren of Hanna nu nul, één of twee fouten had – maar haar score bij de Citotoets was indrukwekkend. Met haar beste vriendin Halima ging Bervoets naar het Barlaeus Gymnasium. Een flinke overgang, omdat er allerlei klassieks bekend verondersteld werd. „In het begin dacht ik: ben ik de enige die het memo over Ovidius niet heeft gekregen? Mijn moeder had thuis een kast vol Rainbowpockets, maar daar zat Ovidius niet bij.”

In hun vrije tijd liepen Hanna en Halima de Kalverstraat op en neer om in alle tijdschriftschappen op zoek te gaan naar foto’s van in Halima’s geval de Backstreet Boys en in Hanna’s geval de band No Doubt, waar Bervoets met grote overgave fan van werd. Ze maakte een site en bestierde al snel de Nederlandse afdeling van de internationale fanclub. Ze inde de contributie en stuurde de opbrengst per post naar het hoofdkantoor in Zweden.

Domperactieus

„Als Hanna iets wilde, dan ging ze er ook echt voor”, zegt haar vriendin Hanna Schreuders. „Ik was ook fan, maar zij was geobsedeerd. Als ik een singletje kocht, bouwde zij een site.” De twee meisjes leerden elkaar kennen bij Latijn en werden al snel Hanna 1 (Schreuders) en Hanna 2 (Bervoets). „Wij waren een beetje de nerds,” zegt Schreuders, „haalden tienen en zo.”

De twee ontwikkelden de gewoonte om elkaar te pas en te onpas te schrijven via mail, MSN en berichtendienst icq. Dat ging compleet met zestienjarigenjargon waarin het woord ‘reeds’ een prominente rol vervulde. Ze stuurden elkaar sms’jes als er een bekende Nederlander dood was. Bervoets schreef bijvoorbeeld, na de dood van presentator Sylvia Millecam: „Ik had je reeds terugge-smsed om te melden dat ik van plan was om EXACT t zelfde bericht te sturen!! Het was behoorlijk mineur voor mij dat jij me voor was! Maar nu heb ik twee phycedelic ‘er is iemand dood’ berichten, want die van Herman heb ik ook bewaard en deze bewaar ik en als je me over Claus smst bewaar k t net zo zolang tot er zoveel doden zijn dat mn geheugen vol is hahaha ;) Ik hoorde op t journaal dat Sylvia t niet geloofde van die kanker en dat ze allerlei vage geneesmethodes had gedaan; dat is ook wel domperactieus!” Herman was de in dezelfde zomer overleden Herman Brood.

Eigenlijk had Hanna 1 niet verwacht dat Hanna 2 schrijver zou worden, bekent ze nu: dit in verband met spelfouten. In de klas stond Bervoets (die een bètapakket koos nadat ze ontdekte dat je daarmee ook alle alfastudies kon doen) verder vooral bekend om haar droge humor, zegt oud-klasgenote Anna Hoetjes. „Ze was vlijmscherp en supergrappig. En ze zwichtte niet voor de druk van de groep. Hanna had haar eigen grenzen en regels. Ze zou nooit iets doen waar ze geen zin in had.” Een feestbeest was ze niet, volgens Hoetjes. „Dat is pas tijdens haar studie gekomen.”

Filmfanaat

Haar omgeving – en Bervoets zelf – ging er in die tijd vanuit dat ze regisseur zou worden. Al op de lagere school maakte de jonge filmfanaat een recensierubriek over wat er in de buurtvideotheek te krijgen was. Het filmprogramma van Jac Goderie was een absolute must see, herinnert Maria Bervoets zich. „Ze stuurde hem eens een zelfgemaakte jurk toen de film De Jurk van Alex van Warmerdam uitkwam. Die jurk is ook op de televisie geweest.”

Toen Bervoets eenmaal film- en televisiewetenschappen ging studeren, begon ze nog meer over film te schrijven en toen ze tijdens een uitwisseling vanuit New York een blog bijhield bleek dat ze schreef belangrijker dan waarover ze schreef.

Een paar jaar later, in 2009, publiceerde de 25-jarige Hanna Bervoets haar eerste roman, Of hoe waarom.