Trump echoot exact wat hij net op tv zag

Presidentiële twitterberichten

Donald Trump is een gretige televisiekijker. Veel ideeën ontleent hij aan zijn favoriete shows. Krijgen die zo al te veel macht?

Een man kijkt naar Donald Trump op CNN in een motel in Michigan. Foto David Butow/ Hollandse Hoogte

Vrijdag, vlak nadat het federale Hof van Beroep Donald Trump ongelijk had gegeven over zijn inreisverbod uit islamitische landen, haalde de president op Twitter het blog Lawfare aan. Dit blog, populair onder juristen, stelde vast dat in het vonnis niets staat over een wet die de president veel macht geeft om migranten tijdelijk te weren. Trump: „Een schandelijk besluit!”

Leest Trump het nogal taaie Lawfare? Waarschijnlijk niet. Een kwartier voordat Trump zijn tweet stuurde, werd het blog besproken in het ochtendprogramma Morning Joe op MSNBC. Morning Joe bracht de letterlijke tekst in beeld die Trump minuten later gebruikte.

Ander voorbeeld. Op vrijdag 27 januari, 12 minuten over 8 in de ochtend, schreef Trump op Twitter dat er massaal stembusfraude was gepleegd tijdens de presidentsverkiezingen die hij had gewonnen. „Tenminste drie miljoen stemmen waren illegaal. Dit moet beter!”

Trump haalde ene Gregg Phillips aan, van de organisatie VoteStand. Deze Phillips had zijn beschuldiging een half uur eerder op CNN geuit.

Donald Trump is een man van gewoontes. Sinds hij drie weken geleden in het Witte Huis is gaan wonen, heeft hij zijn vaste patronen nauwelijks aangepast, vertelden medewerkers de afgelopen dagen aan onder meer Politico en The New York Times. Trump slaapt vier tot zes uur, en gebruikt de vroege ochtend en late avond om televisie te kijken. Hij heeft een nieuw toestel in de eetkamer laten zetten, zodat hij televisie kan kijken bij de lunch. De smartphone is nooit ver weg, want juist op die momenten twittert hij het meest.

Gelet op het Twittergedrag van de president heeft hij vaste kijkrituelen. Hij is bovendien trouw aan tv-programma’s die hij in het verleden afzwoer. In de ochtend kijkt hij altijd naar Morning Joe. Het wordt uitgezonden door de progressieve zender MSNBC, maar presentator Joe Scarborough is een Republikein én bondgenoot van Trump.

Trump en Scarborough kennen elkaar al jaren, en hebben een complexe relatie. Trump is vaak te gast geweest in het programma, en werd door Scarborough meteen gezien als serieuze presidentskandidaat. Doch Scarborough viel ook enige tijd uit de gratie, toen hij Trumps ideeën racistisch noemde.

Maar Trump en Scarborough verzoenden zich, en spreken elkaar nu enkele keren per week. Ze vierden samen Oud en Nieuw. Trump kijkt weer naar Scarborough, en lijkt Twitter te gebruiken om met hem te communiceren. Op maandagochtend was Scarborough kritisch over Trumps topstrateeg Steve Bannon, en vroeg zich in de uitzending af: „Misschien deelt Bannon wel alle lakens uit.” Trump reageerde binnen een uur: „Ik deel zelf de lakens uit.”

Fox News

Na Morning Joe schakelt Trump naar Fox News, de zender die een voorspelbare pro-Trump-koers vaart. Fox and Friends is een lichtvoetig nieuwsprogramma, waar Trump al jaren graag zelf inbelt. Trump noemde in januari op Twitter klokkenluider Chelsea Manning „een ondankbare verrader”. Een paar minuten eerder werd Manning zo genoemd op Fox and Friends.

In een ludiek programmaonderdeel stak Fox and Friends vorige week de draak met de vaste kijker. Ze filmden het Witte Huis van een afstand, en vroegen Trump, als hij keek, het licht aan en uit te doen. Dat gebeurde meteen.

Het programma maakte duidelijk dat het een montage was. Maar het onderliggende probleem is wél echt: tv-presentatoren spelen de rol van adviseur van de president. Wat zij zeggen, wie zij uitnodigen – alles heeft direct effect. Trump begint vaak pas over onderwerpen als zijn favoriete presentatoren er iets over gezegd hebben. Zo krijgen de media die Trump gunstig gestemd zijn onevenredig veel macht.

Dat bleek bijvoorbeeld een paar weken geleden na een uitzending van Fox News-presentator Bill O’Reilly. Op 24 januari besteedde de uitgesproken conservatief aandacht aan de moordcijfers in Chicago. Hij gebruikte het woord „bloedbad”, dat Trump eerder in zijn inauguratietoespraak had gebruikt.

Kort erna schreef Trump op Twitter: „Als Chicago dit vreselijke ‘bloedbad’ niet aanpakt (..), stuur ik de feds [federale troepen, red.].” De dagen erop herhaalde Trump dit dreigement.

Met Bill O’Reilly en Fox News-collega Sean Hannity heeft Trump een uitstekende relatie. Hij citeerde beide presentatoren regelmatig in zijn campagne, laat zich graag door hen interviewen, en is naar eigen zeggen een trouwe kijker. O’Reilly zei onlangs: „Je kan doorvragen tot een bepaalde grens. Als je hem ondervraagt, dring je niet aan zoals je met een gewone burger zou doen.”

Maar opvallend genoeg kijkt Trump ook trouw naar programma’s waar hij minder welwillend behandeld wordt. Hij beschuldigt CNN bijna dagelijks van ‘nepnieuws’, maar kijkt vaak naar (kritische) programma’s van de zender.

Hetzelfde geldt voor het satirische Saturday Night Live op NBC. Trump beklaagt zich op Twitter regelmatig over het programma, en de imitatie door acteur Alec Baldwin. Saturday Night Live is de laatste maanden veel scherper geworden. Bannon wordt afgebeeld als Magere Hein, woordvoerder Sean Spicer werd afgelopen zaterdag vol vilein gespeeld door Melissa McCarthy.

Trump schreef in januari op Twitter: „NBC News is slecht, maar Saturday Night Live is het slechtste van NBC. Niet grappig, de cast is vreselijk, altijd op de man. Heel slechte televisie!”

Maar het programma richt zich soms zelfs direct tot de president. In december werd een vrouw gespeeld die alleen in internetgeruchten geloofde. Aan het einde van de sketch riep ze: „Iedereen moet dat rot-internet eens een paar dagen uitzetten. Ja, ook Donald Trump. Ik weet dat hij zit te kijken!”