RTL zit klem: wel/geen premiersdebat

Tweede Kamerverkiezingen

Maandag beslist RTL over het ‘premiersdebat’. De peilingen bepalen wie meedoet. Maar wat als partijen bijna gelijk liggen? Een hoofdpijndossier voor RTL.

Diederik Samsom begon er aan zijn opmars, net als Wouter Bos. Emile Roemer en Job Cohen kregen een dreun. Het ‘premiersdebat’ van RTL is al zeker vijftien jaar een bepalende factor in verkiezingstijd. Wie het goed doet bij RTL, kan zomaar omhoog schieten in de peilingen. Wie het verprutst, ziet zijn kansen danig slinken.

De editie van 2017 staat gepland voor zondag 26 februari. Komende maandag beslist de RTL-redactie wie er mogen meedoen. En dat besluit is dit keer spannender dan ooit. Het is voor RTL uitgelopen op een hoofdpijndossier. Met als mogelijke uitkomst dat het debat niet doorgaat.

De misère vindt zijn oorsprong in een besluit van RTL in november: de vier uitnodigingen worden uitsluitend verstuurd op basis van de peilingen. Bij de verkiezingen van 2012 telde de zetelverdeling in de Tweede Kamer ook mee. Daarom mocht PvdA’er Samsom op het nippertje toch aanschuiven.

Moet Klaver dan niet meedoen?

Nu is er één maatstaf: de Peilingwijzer, een gewogen gemiddelde van zes peilingen. Anders, redeneert RTL, doen we geen recht aan de totaal veranderde verhoudingen aan het Binnenhof sinds 2012.

RTL onderschatte alleen hoe dicht de partijen bij elkaar zouden blijven in de peilingen. Achter PVV en VVD zitten drie partijen die elkaar nauwelijks ontlopen: CDA, D66 en GroenLinks. Hun onderlinge verschillen vallen binnen de foutmarge die Peilingwijzer-maker Tom Louwerse hanteert.

Dus is RTL van koers veranderd. Als de verschillen tussen nummer vier en vijf maandag te klein zijn, nodigt de redactie ook een vijfde kandidaat uit. Wat ook een rol speelt: bij RTL zien ze dat Jesse Klaver (GroenLinks) sinds begin dit jaar gestaag opstoomt. Ze willen niet het verwijt krijgen die opkomst in de knop te hebben gebroken. Bovendien is het een kans om in ieder geval één écht linkse kandidaat op het podium te krijgen.

Pact van VVD en PVV

Dit heeft RTL een nieuw probleem opgeleverd. PVV en VVD hebben een pact gesloten: als er meer dan vier kandidaten komen, doen ze niet mee.

RTL zit dus met een hopeloos ingewikkelde puzzel. Op basis van de meest recente Peilingwijzer verdient GroenLinks een vijfde ticket.

In dat geval zijn de opties voor RTL niet te benijden. Debat zonder PVV en VVD? Onaantrekkelijk. Het ‘debat van het Noorden’, afgelopen woensdag, liet zien hoezeer een confrontatie zonder de premier en zijn belangrijkste uitdager aan scherpte verliest.

Terug naar twee kandidaten? Nogal onbeleefd tegenover de nummers drie tot en met vijf. Alsnog de huidige Kamerzetels laten meetellen, zoals in 2012? Zou de derde draai in drie maanden tijd zijn. Bovendien staat Klaver (vier Kamerzetels) dan gegarandeerd niet op het podium.

Bij RTL willen ze weinig kwijt over wat ze maandag doen. Maar verschillende partijen rekenen ze er serieus mee dat de redactie het premiersdebat afblaast.

Géén debat zou gunstig zijn voor Wilders, die zich liefst beperkt tot campagne voeren via sociale media. Rutte zou zichzelf een debat besparen vol aanvallen op zijn geloofwaardigheid. Maar het zou erg zuur zijn voor Sybrand Buma (CDA) en Alexander Pechtold (D66), die er vijf jaar geleden niet bij mochten zijn. En uiteraard voor Klaver.

Bij de PvdA zullen ze een zucht van verlichting slaken. De kans dat lijsttrekker Lodewijk Asscher op 26 februari nog mag aanschuiven is uitermate klein, geven ze daar toe. Géén premiersdebat is toch weer één kans minder om irrelevant te worden in de campagne.