Wat te verwachten van vier jaar Trump? Hannah Arendt voorspelt

Fictie bij de feiten. Hannah Arendt over wat we kunnen verwachten van vier jaar Trump.

Hoe langer een discussie duurt, hoe groter de kans dat iemand er de Tweede Wereldoorlog bij haalt – zo luidt nu eenmaal de onontkoombare wet van Godwin. In de online etiquette werd dit al snel: hoe langer de discussie voortduurt, hoe groter de kans dat iemand Hitler roept en de discussie om zeep helpt.

Lezers met een langere adem doen dan net even iets anders dan online lezers en zoeken naar boeken die de wereld verklaren. In de tijd van Donald Trump, Geert Wilders, Marine Le Pen, Brexit, Breitbart en Pegida grijpen ze naar George Orwell, Philip Roth of naar Sinclair Lewis. Maar ook naar Hannah Arendt (1906-1975). Hoewel Orwells 1984 sinds vorige week het best verkochte boek op Amazon is, is de prominente plek die Arendt nu inneemt met The Origins of Totalitarianism (1951) opvallend. Het is dik, het bulkt van de informatie en vraagt veel van de lezer. Vermoedelijk had Arendt nooit durven dromen dat dit werk, zesenzestig jaar na verschijnen, door de blog Jezebel (gericht op millennial vrouwen), werd aangeraden als: extremely metal. Inmiddels is de hele voorraad van Amazon uitverkocht.

Arendt schreef het boek in 1941, kort na haar vlucht naar de Verenigde Staten. Daar begon ze aan The Origins of Totalitarianism en richtte ze zich in eerste instantie op de nazi’s. Tijdens het schrijven doemde er een nieuwe totalitaire dreiging op: het stalinisme van de Sovjet-Unie. De analyse werd algemener. Voor de huidige lezers zal het een gids zijn over het ontstaan van het totalitarisme. En het geeft een beetje weg hoe de huidige literaire wereld denkt over de Trump-revolutie.

Over de opkomst van de nazi’s en de communisten schrijft Arendt onder meer: ‘In een steeds veranderde, onbegrijpelijk wereld, bereikte de massa een punt waarop ze, op hetzelfde moment, alles geloofde en niks, dat alles mogelijk was en niets nog waarachtig. De propagandisten ontdekten dat het publiek klaar was om het slechtste scenario te geloven, hoe absurd dit ook was, want het publiek maakte het niet meer uit dat er tegen ze gelogen werd. Al het andere was immers ook een leugen.’ En: ‘Het ideale object van het totalitaire bewind is niet de overtuigde nazi of de toegewijde communist, maar de mensen voor wie het onderscheid tussen feiten en fictie, waar en niet waar, niet langer bestaat.’ Een ode kortom aan de literaire variant op Godwins wet.