Hoe Denk met ‘trollen’ politieke tegenstanders monddood probeert te maken

Politiek Publiciteitsstunts en persoonlijke aanvallen op politici via nepmensen (trollen) op social media: hoe de nieuwe partij Denk aan de weg timmert.

Tunahan Kuzu (links) en Selçuk Öztürk van Denk in de Tweede Kamer. Foto Guus Schoonewille/ANP

Zelden was het Kamerlid Tunahan Kuzu aanwezig bij vergaderingen van de commissie Buitenlandse Zaken. Maar op woensdag 7 september 2016 is de Denk-voorman present. Op de agenda: een bezoek van de Israëlische premier. Keurig staat Kuzu in de rij naast zijn collega’s voor de officiële begroeting. Op het moment dat Benjamin Netanyahu de rij parlementariërs afgaat, weigert Kuzu opzichtig diens hand. Pal voor het oog van een gereedstaande camera (van Denk) – een button met de Palestijnse vlag op zijn revers vol in beeld. Denk zet de beelden direct online..

Kuzu is twee jaar eerder met Selcuk Öztürk uit de PvdA-fractie gezet. Samen hebben ze Denk opgezet. Ze verzetten zich tegen de verdrukking van Nederlanders met een buitenlandse afkomst, die van moslims in het bijzonder.

Wat is de methode Denk? Bekijk onze animatie

Tal van Kamerleden splitsten zich de afgelopen jaren af om vervolgens vaak roemloos ten onder te gaan. De in Rotterdam geschoolde bestuurskundige Kuzu (36) en de in Limburg groot geworden ondernemer Öztürk (45) daarentegen lijken erin te gaan slagen na de verkiezingen van 15 maart op eigen kracht terug te keren in het parlement. In vrijwel iedere opiniepeiling scoren zij meerdere zetels. Hoe krijgen ze dat voor elkaar? NRC sprak met (oud-)medewerkers en kreeg inzage in vertrouwelijke documenten, e-mails en verschillende Whatsappgroepen waarin politici en medewerkers van Denk deelnemen.

Op de ochtend van het bezoek van Netanyahu heeft kandidaat-Kamerlid Sylvana Simons haar partijleider Kuzu aangemoedigd in de groepsapp van Denk: „Schrijf geschiedenis, Tunahan!” Nadat Kuzu de hand heeft geweigerd en internationale media heeft gehaald, is de stemming in de Denk-top euforisch. „Geniaal!!!!!!!!!!” appt Farid Azarkan, nummer twee op de kandidatenlijst. In de app wordt een foto gedeeld van de partijrekening. De contributie van tientallen nieuwe leden stroomt binnen. Het „#Kuzueffect”, grappen ze onderling.

‘Boze Turken’

Vanaf de oprichting begin 2015 probeert Denk af te komen van het imago van twee boze mannen die zetelroof hebben gepleegd. In een intern document uit 2016 concludeert de partij dat haar imago nog altijd „enigszins negatief” is. „Een klein deel van de buitenstaanders” ziet hen als „boze Turken die alleen maar voor moslims opkomen”. Zelf noemen ze hun „Turken/moslim imago” en het gebrek aan „vrouwelijke en Nederlandse volgers” op sociale media „zwakke punten”. Oplossing: „Meer diversiteit in etniciteit in de achterban.”

Fragment: PvdA-kamerlid Cegerek mag van Kuzu geen ‘Suikerfeest’-kaart sturen:

    Begin 2016 voegen de Marokkaanse Nederlander Farid Azarkan en de Surinaamse Nederlander Sylvana Simons zich bij de partij. Samen werken Kuzu, Öztürk, Azarkan en Simons aan „een beweging waarin iedereen zichzelf kan zijn op basis van verdraagzaamheid en gelijkwaardigheid”. Ze appelleren aan een breed gedragen gevoel onder gekleurde Nederlanders die zich tweederangsburgers voelen.

    Oorzaak is volgens Denk dat media en politiek, de PVV voorop, gekleurde Nederlanders stigmatiseren en een ‘dubbele maat’ hanteren. Daarover gaat het veelvuldig in de verschillende groepsapps van Denk. Als minister Asscher (Sociale Zaken, PvdA) in juni 2016 in opspraak komt omdat hij, in strijd met de wet, Nederlandse AOW’ers in door Israël bezet gebied liet bevoordelen, pakt Farid Azarkan zijn mobiel. Hij appt: „In de campagne gebruiken tegen PvdA. Typisch twee maten.” Minder dan een minuut later: „Continu laten zien. Voor de ene bevolkingsgroep keihard zijn en voor andere de wet overtreden.”

    De app-groep wordt ook gebruikt om te bepalen welke thema’s juist genegeerd moeten worden. Zo vraagt Azarkan eind juni 2016 wat het standpunt is van Denk over Brexit en Europa. Kuzu antwoordt dat de achterban „echt enorm verdeeld is op dit soort thema’s”. „Ik stel voor om iets meer te peilen in de achterban voordat we overgaan op stellingname…”

    Kuzu krijgt bijval van Enes Yigit, de 25-jarige voorzitter van Denks jongerenbeweging Oppositie. Volgens hem leveren Brexit-achtige onderwerpen geen nieuwe kiezers op. De achterban zal „50% 50%” zijn. Yigit: „Wat erop neerkomt dat de helft van je achterban, ongeacht welk standpunt je inneemt, het oneens zal zijn met de lijn.” Zijn advies: negeer dit soort onderwerpen.

    ‘Lokazen’

    Fragment: Kuzu stelt voor om concurrent Karakus te framen als ‘lokaas’ van de PvdA:

      Yigit is de meesterstrateeg van Denk. Hij bedenkt publicitaire stunts zoals die met Netanyahu en knutselt foto’s in elkaar met pakkende bijschriften die het goed doen op sociale media. Zijn jongerenbeweging Oppositie telt 15.000 likes op Facebook, meer dan andere jongerenbewegingen. Denk zelf heeft met 64.000 Facebookvolgers een groter gevolg dan alle andere partijen.

      Denk profileert zich ook met persoonlijke aanvallen op collega-Kamerleden van Turkse of Marokkaanse komaf. Favoriete doelwitten: Kamervoorzitter Khadija Arib en Kamerlid Ahmed Marcouch (beiden PvdA). Ze zijn in Denk-ogen „lokazen”, die alleen in de Kamer zitten om de etnische stem binnen te halen, maar niet opkomen voor hun etnische achterban.

      Exemplarisch is een video over Arib waarin is te zien hoe zij tijdens een debat even twijfelt over de naam van het islamitische Suikerfeest. Die hapering wordt geknipt en in een video geplakt. Suggestie: Arib is zó ‘ver-Nederlandst’ dat zij niet eens meer weet wat het Suikerfeest is. „Blijkbaar word je door de PvdA beloond met een tweede plek als je je afkomst verloochent en vergeet waar je vandaan bent gekomen”, concludeert Kuzu, kijkend in de camera.

      Als PvdA’er Hamit Karakus, oud-wethouder van Rotterdam, bekendmaakt de Tweede Kamer in te willen, baalt Kuzu. „Dat gaat ons energie kosten in Rotterdam”, appt hij de anderen. Kuzu stelt voor om Karakus, zijn oude leermeester bij de PvdA, meteen te framen op Facebook als nieuwste „lokaas”. Een opdracht die de jongerenbeweging direct uitvoert. Met succes. Er volgen veel afkeurende reacties richting Karakus. „Dat is niet prettig maar ik kan er wel tegen”, zegt Karakus in een reactie. Uiteindelijk besluit de Turks-Nederlandse politicus zich terug te trekken. Naar eigen zeggen omdat hij inzag dat hij meer bestuurder is dan politicus. Karakus: „Het was meteen afgelopen met de vervelende reacties.”

      Fragment: Denk viert media-aandacht na het weigeren van de hand van Netanyahu:

        Sylvana Simons, die later de partij zal verlaten, is de enige in de partijtop die af en toe bezwaar maakt tegen de agressieve manier van campagnevoeren. De video’s over collega’s hebben in haar ogen „geen positieve meerwaarde”, schrijft ze in de groepsapp.

        Op de vilein gemonteerde filmpjes wordt veelvuldig gereageerd. Aan een deel van deze reacties valt iets op. De beschimpingen aan het adres van Karakus bijvoorbeeld, zijn deels afkomstig van profielen die zich recent op Facebook hebben geregistreerd en ze reageren alléén op berichten van Denk en diens jongerenbeweging. Behalve een naam en foto, delen ze niets over zichzelf.

        Dat geldt bijvoorbeeld voor Adriaan Wijenberg, die Karakus afraadt zich kandidaat te stellen voor de „Partij van de Afgang”. Zijn profielfoto blijkt nep: het is een foto van de Belgische theatermaker Lucas de Man. „Dat is inderdaad mijn foto. Belachelijk. Ik wist hier niets van af”, laat De Man telefonisch weten. Ook Denk-reageerder Norbert Groenendijk gebruikt een nepfoto. Die is geplukt van de website van de Hogeschool Arnhem en Nijmegen. „Ik ben verrast dat mijn foto hiervoor wordt misbruikt”, reageert pedagogiekstudent Jaap, die op de foto staat. „Ik heb niets met die partij. De manier waarop Denk politiek bedrijft, spreekt mij helemaal niet aan.”

        Uit onderzoek van NRC blijken diverse internettrollen, ook wel sock puppets genoemd, actief te zijn voor Denk. Dat zijn online identiteiten waar een echt bestaand persoon achter lijkt schuil te gaan. In werkelijkheid worden ze aangestuurd door iemand anders of een organisatie, met als doel de publieke opinie te beïnvloeden. In het geval van Denk gaat het om minstens twintig nepprofielen op Twitter en Facebook. De trollen verspreidden gezamenlijk 1.636 berichten en deelden 2.171 likes uit ten behoeve van de Denk-campagne.

        NRC legde de profielen voor aan Richard Rogers, hoogleraar nieuwe media en digitale cultuur aan de Universiteit van Amsterdam. Hij bevestigt dat het gaat om sock puppets. „Deze valse identiteiten worden ingezet om de beweging groter te laten lijken. Het is een tactiek om invloed uit te oefenen.”

        Het gebruik van andermans foto voor een valse identiteit is in strijd met het portretrecht. Ook de Wet bescherming persoonsgegevens staat het niet toe, zegt een woordvoerder van de Autoriteit Persoonsgegevens. De autoriteit kan overtreders van deze wet boetes opleggen.

        Fragment: Azarkan over het inzetten van trolaccount:

          Onderling spreekt de top van Denk over de actieve inzet van trollen. In juli 2016 bekritiseert Ahmed Marcouch Denk in de Volkskrant. De partij zou volgens hem na de mislukte staatsgreep in Turkije weigeren om zich uit te spreken tegen de jacht op aanhangers van de Gülenbeweging, die ook in Nederland ontstond. Op 30 juli schrijft Farid Azarkan om 20.00 uur in de groepsapp: „Kan er iemand op Marcouch antwoorden: Jij bent helemaal niet geïnteresseerd in een wezenlijke bijdrage van DENK. Jij wilt alleen vaststellen dat DENK niet deugt. Erg doorzichtig en heel hypocriet.”

          Enes Yigit, drie minuten later: „Zal ik het doen met een troll account?”
          Azarkan: „Zeker.”
          Yigit: „Ga ik doen.”

          Excuses

          Het merendeel van de Facebook-trollen is in de loop van december 2015 geregistreerd, met profielfoto’s variërend van een Azerbeidjaanse student tot een Indiase acteur. Aan het einde van die maand laten de trollen voor het eerst van zich horen. Ze schrijven naar PvdA-minister Lodewijk Asscher op Facebook dat hij zijn excuses moet aanbieden aan Özturk en Kuzu, omdat zij onterecht uit de PvdA zouden zijn gezet. Die excuses komen er niet.

          Een volgende actie zal wél resultaat opleveren. Het is 16 januari 2016 als blogger George Arakel op zijn weblog ‘Voorbeeld Allochtoon’ kritiek uit op Kuzu. De Denk-leider zou feiten verdraaien voor politiek gewin. Een serieus probleem voor Kuzu – het weblog is populair bij zijn achterban. Op Facebook vallen diverse trollen over de blogger heen. Ze schrijven dat hij Kuzu niet persoonlijk had mogen aanvallen, dat zijn kritiek ongegrond is en dat hij een schande is voor alle allochtonen. Arakel schrikt zo dat hij de kop van het artikel besluit af te zwakken, in het voordeel van Kuzu. „Ik dacht: weet je wat, ik verander gewoon de titel, zodat mensen er niet meer over vallen”, zegt Arakel gevraagd naar het voorval. Meteen na de wijziging vallen de reacties stil.

          Cartoon Misvak Mizah Dergisi

          Een dag later breidt het trollennetwerk zich uit naar Twitter. Zondagmiddag 11.19 uur registreert @HollanderKarim1 een account. Vijf minuten later volgt @serdardeturk2. Kwartier later: @MustafaduuKemal. En zo gaat het nog even door. De accounts hebben onherkenbare of gestolen profielfoto’s en slechts een paar volgers en delen of liken alleen berichten over Denk en haar jongerenbeweging.

          Zo ook Ted van Denen uit Eindhoven. Vrijwel al zijn 573 tweets en 320 likes gaan over Denk. Waar de partij wordt aangevallen, neemt Van Denen het voor hen op. Krijgt Denk kritiek dat het een terroristische aanslag niet heeft veroordeeld? Van Denen stuurt het bewijs dat dit niet zo is. Heeft een twitteraar het hoofd van Kuzu gefotoshopt op een vrouwenlichaam? Van Denen schrijft de twitteraar aan: „Waarom die haat op Kuzu? Het is een Nederlander die wilt zorgen voor solidariteit in dit land.”

          Een zoektocht levert op dat de naam Ted van Denen op internet niet bestaat. In de databank van het Meertens Instituut, gebaseerd op de gemeentelijke basisadministratie van 2007, komt de achternaam niet voor.

          Op Twitter schrijft Ted van Denen overigens ook vloeiend Turks.

          Denk heeft niet gereageerd op vragen. Wel zette de partij deze week een videoboodschap van Tunahan Kuzu online: „Meerdere journalisten van NRC zijn op dit moment aan het graven en aan het wroeten om iets te vinden over Denk. En binnenkort zullen ze vast en zeker opnieuw met een kulverhaal komen.” Hij sluit af met: „Trap er niet in!”

          Bekijk de videoboodschap van Kuzu:

          Animatie De methode Denk: Pepijn Barnard. Animaties Whatsapp: Koen Smeets.