Turkije treedt harder op tegen IS

Jihadisten De arrestatie van twee jihadisten uit Duitsland toont hoe belangrijk Turkije is voor de strijd tegen terreur.

Turkse soldaten op weg naar Al-Bab in Noord-Syrië, een stad die het Turkse leger wil bevrijden van IS. Foto Khalil Ashawi/Reuters

De Turkse politie heeft in december twee jihadisten uit Duitsland gearresteerd. De mannen waren vlak daarvoor vanuit Syrië naar Turkije gereisd. De politie kwam hen op het spoor nadat ze een plastische chirurg hadden bezocht om een haartransplantatie en een operatie te ondergaan. Daarna hadden ze de grens kunnen oversteken zonder herkend te worden. Wellicht wilden ze naar Duitsland om een aanslag te plegen.

De jihadisten, Adnan S. uit Bremen en Zulhajrat S. uit Hamburg, waren bekenden van de Duitse politie. Volgens Die Welt, dat vorige week een verhaal over hen publiceerde, hadden ze geen Duitse verblijfsvergunning. Adnan S. is een Montenegrijn en Zulhajrat S. is geboren in Macedonië. Ze zouden respectievelijk in 2014 en 2015 vanuit Duitsland zijn vertrokken naar Syrië, waar ze zich hebben aangesloten bij Islamitische Staat (IS). Ze mochten Duitsland niet meer in.

De arrestatie van de twee mannen onderstreept hoe belangrijk Turkije voor Europa is in de strijd tegen terrorisme. Het land kreeg in het verleden veel kritiek omdat het fungeerde als doorvoerhaven en uitvalsbasis voor strijders van IS in Syrië. Maar die tijd lijkt voorbij. Onder zware internationale druk stelde Turkije in 2015 zijn luchtmachtbasis Incirlik open voor bombardementen op IS. Ook voerde het de bewaking van de grens met Syrië sterk op en begon het serieus werk te maken van de arrestatie en deportatie van vermeende extremisten.

Sinds vorig jaar zomer is Turkije bovendien in directe strijd verwikkeld met IS in Noord-Syrië, waar het Turkse leger de groep heeft verdreven uit de grensplaats Jarablus en het een operatie leidt om IS te verdrijven uit de strategische stad Al-Bab. „Turkije is nu openlijk in oorlog met IS”, zegt Selim Koru, een analist van de Turkse denktank Tevap.

„Dit maakt het kwetsbaar voor aanslagen.”

Dat bleek tijdens nieuwjaarsnacht, toen een Oezbeekse man 39 mensen doodschoot in een nachtclub in Istanbul. IS eiste de aanslag op als een vergelding voor de Turkse operatie bij Al-Bab. De dader werd later gearresteerd in een buitenwijk van Istanbul.

Grootste operatie tegen IS

Dit weekend voerde de Turkse politie de grootste operatie tegen IS tot nu toe uit. Antiterreureenheden deden invallen in 29 van de 81 Turkse provincies. In één dag tijd arresteerden ze 748 vermeende IS-aanhangers, merendeels buitenlanders. Het is onduidelijk of de operatie voortvloeide uit de aanslag op de nachtclub.

Het grote aantal arrestaties duidt op een verandering van tactiek bij de politie, zegt Sinan Ülgen, Turkije-analist van de denktank Carnegie Europe.

„Bij antiterreuracties is de timing van arrestaties cruciaal. Soms wordt het besluit om tot actie over te gaan uitgesteld om meer bewijs te verzamelen. Maar de terroristen mogen niet de kans krijgen een aanslag te plegen. In dit geval lijkt de politie te hebben gewacht tot ze een groot deel van het netwerk in het vizier had.”

De operatie illustreert de omvang van het netwerk dat IS heeft opgebouwd in Turkije. Tijdens de eerste jaren van de Syrische oorlog werd IS grotendeels met rust gelaten door de Turkse autoriteiten, die IS beschouwden als een bondgenoot in de strijd tegen president Assad en de Syrische Koerden. Buitenlandse jihadisten konden ongehinderd de grens met Syrië oversteken, ronselaars konden vrij openlijk mensen rekruteren, en als strijders in Syrië zonder geld zaten, gingen ze naar een kantoor van Western Union in Zuid-Turkije.

Maar de Turkse toegeeflijkheid veranderde in animositeit toen IS aanslagen begon te plegen in Turkije. De eerste acht waren het werk van een grote cel in de oostelijke stad Adiyaman, die lange tijd openlijk en ongestoord actief was. Die aanslagen waren gericht tegen Koerden en werden niet opgeëist. Mogelijk hoopte IS op die manier een groot conflict te voorkomen met het land dat van zo’n groot strategisch belang was.

De ‘tiran’ Erdogan

Maar naarmate er meer aanslagen volgden, escaleerde het conflict tussen IS en Turkije. IS begon Turkije af te schilderen als een bondgenoot van de ‘westerse kruisvaarders’ en riep zijn aanhangers op aanslagen in Turkije te plegen. In een recent nummer van Rumiyah, het nieuwe online magazine van IS dat ook in het Turks verschijnt, staat een hitlist met onder meer de taghut (tiran) Erdogan.

Sinds de Turkse politie serieus werkt maakt van de arrestatie van extremisten, zijn veel aanhangers van IS ondergronds gegaan. Nu de groep geen grensovergang met Syrië meer controleert, is het bovendien veel lastiger geworden Turkije in en uit te glippen. De laatste twee grote aanslagen, op de luchthaven Atatürk en de nachtclub Reina, werden gepleegd door mensen uit Rusland, Oezbekistan en Kirgizië die vlak daarvoor in Turkije waren aangekomen.

Het toenemende aantal arrestaties van IS-aanhangers creëert een nieuw probleem. Want tijdens hun detentie kunnen ronselaars hun werk voortzetten. Gevangenissen in Frankrijk en Rusland vormen bijvoorbeeld een vruchtbare voedingsbodem voor radicalisering. Zo leerden de leiders van IS, onder wie de zelfbenoemde kalief Abu Bakr al-Baghdadi, elkaar kennen in een Amerikaanse gevangenis tijdens de bezetting van Irak.