Column

Slapen in een Mondriaan

In gelul kun je niet wonen, zei Jan Schaefer vroeger. In een schilderij ook niet. In een schets of maquette evenmin. In Den Haag wordt ter gelegenheid van 100 jaar De Stijl een aantal gevels van grote gebouwen in de stijl van De Stijl beschilderd. Dat past bij het idee van Mondriaan, die zijn schilderijen niet als eindpunt zag, maar eerder als een soort visioenen van hoe de wereld er dankzij de Nieuwe beelding uit zou gaan zien. Driedimensionale Mondriaans.

Er zijn in Nederland maar een paar gebouwen die geheel ontworpen zijn volgens de principes van De Stijl, waaronder het Rietveld Schröderhuis in Utrecht. Ideeën, schetsen en maquettes zijn er des te meer. Zou daar niet alsnog wat van te bouwen zijn?

Er bestaat al een model van het Maison d’Artiste dat Cornelis van Eesteren en Theo van Doesburg in 1923 ontwierpen, en waar ook Mondriaan en Rietveld aan meewerkten. Dit ontwerp voor een woning met atelier is nu op eenvijfde van de ware grootte nagebouwd op de TU Delft en wordt deze zomer tentoongesteld in Leiden. Nog mooier zou het zijn als het huis echt zou worden nagebouwd.

Je zou kunnen beweren dat dit voorstel te nostalgisch is, of slechts kitsch oplevert, dat het geschiedvervalsing is, dat het leidt tot de disneyficatie van de erfenis van De Stijl, tot een De Stijl Pretpark. Dat zal allemaal wel. Volgens mij is De Stijl groots genoeg om dat soort bezwaren te overwinnen. Ik zit nog graag op de rood-blauwe Rietveldstoel ook al heeft Maarten Baas hem verbrand.

Een precedent: in de jaren tachtig is het paviljoen van Ludwig Mies van der Rohe in Barcelona na vijftig jaar herbouwd en is nu een ervaring van het sublieme. Herbouw van een ontwerp van Van Eesteren en Van Doesburg is nog spannender omdat niemand weet hoe het is om daar binnen te zijn. Zou een van de huizen die door De Stijl werd ontworpen niet alsnog gebouwd kunnen worden en dan als vakantiehuis of B&B verhuurd worden? Slapen in een Mondriaan. Misschien kan het huis in 2023 opengaan, honderd jaar na het ontwerp. Dan kan het tijdloos ervaren worden als de moskee van Córdoba of het paviljoen van Barcelona.