Minsk en Moskou op ramkoers over grenscontrole

Oost-Europa Volgens Moskou leidt een Wit-Russische visumliberalisatie tot een ‘veiligheidsrisico’ voor Rusland, dus kwam er een grenscontrole. En ruzie.

De Wit-Russische president Loekasjenko. Foto Maxim Guchek/BelTA Pool Photo via AP

Vanaf deze week mogen reizigers uit 80 landen zonder visum Wit-Rusland bezoeken. Een kort bezoek, dat wel, want de visumliberalisatie die Minsk donderdag invoerde, geldt maar voor een vijfdaags verblijf en slechts bij inreis via de luchthaven van Minsk. Met de maatregel wil Wit-Russische president Loekasjenko de betrekkingen met het Westen en het investeringsklimaat verbeteren, maar hij haalde zich er een fikse ruzie met Moskou mee op de hals. Dat besloot vorige week eenzijdig een ‘veiligheidszone’ in te stellen aan de grens, waar sinds jaren niet meer wordt gecontroleerd. Moskou ziet in de visumliberalisatie een ‘veiligheidsrisico’ voor Rusland, en dus besloot de FSB tot de invoering van grenscontroles. Hoewel Moskou zei dat die niet zal gelden voor Russen of Wit-Russen, was het genoeg om Loekasjenko witheet te maken.

In een zeven uur durende persconferentie trok hij hard van leer tegen het Kremlin, dat bestaande verdragen „met een pennenstreek” zou willen „uitvegen”. Ook beschuldigde hij Rusland van chantage vanwege prijsstijgingen voor olie en gas. Wit-Rusland verdiende jaren goed aan de verkoop van Russische energie naar Europa, maar lijdt vanwege de prijsstijgingen steeds meer verlies. „Rusland greep de pijplijn vaker aan, en doet dat nu weer”, tierde Loekasjenko.

„Waarom pakken ze het meest vitale? Waarom grijpen ze ons bij de keel?!”

Die harde reactie typeert Loekasjenko, maar daar bleef het niet bij. Dinsdag begon Minsk onverwacht met het oproepen van reservisten en het instellen van checkpoints. Het leger zou de gevechtsklaarheid van de troepen testen. Vanwege de NAVO, zo luidde de verklaring. De vraag is of dat klopt, of dat Loekasjenko Moskou zijn tanden wil laten zien – ook al maakt hij geen schijn van kans. Hoewel Poetin en Loeksjenko nooit goed met elkaar konden opschieten, stellen waarnemers dat deze ruzie tussen Moskou en Minsk niet onderschat moet worden.

Een Russische sabotageactie, zoals uitgevoerd op de Krim, lijkt gauw georganiseerd.

Lang heeft Loekasjenko geluisterd naar de grote buur. Maar sinds het conflict in Oekraïne groeit in Minsk de vrees dat Poetin de ‘lastige’ Loekasjenko wil inruilen voor een gevoeglijker leider. Die vrees is niet ongegrond. Een Russische sabotageactie, zoals uitgevoerd op de Krim, lijkt gauw georganiseerd. Loekasjenko probeert daarom de betrekkingen met Europa aan te halen, en boekte gematigd succes: De EU verdubbelde financiële steun aan Minsk en haalde Loekasjenko van de sanctielijst.

Moskou laat zich in dit alles niet onbetuigd: woensdag kondigde het een importverbod op Wit-Russisch kalfsvlees af.