Malariaparasiet maakt lokstof waardoor muggen besmette mensen prikken

Mensen die met de malariaparasiet zijn besmet worden vaker door bloedzuigende muggen geprikt. Daardoor verspreidt malaria zich beter.

Muggen hebben een voorkeur voor mensen die met malaria zijn besmet. Foto iStock

De malariaparasiet produceert een lokstof waardoor malariapatiënten meer muggen aantrekken. Als die muggen bloed zuigen heeft de parasiet een grotere kans zich te verspreiden.

De ontdekking is gedaan door een team van onderzoekers van de universiteit van Stockholm. Ze publiceerden hun resultaten vrijdag in het wetenschappelijke blad Science. „Dit is een hoogst interessant biologisch mechanisme”, zegt medisch parasitoloog Robert Sauerwein van het Radboudumc in Nijmegen in een reactie. „De parasiet zet hiermee niet alleen de mens naar zijn hand, maar ook de mug, blijkt uit dit onderzoek” Al twintig jaar geleden constateerden onderzoekers bij een veldstudie in Kenia dat schoolkinderen met malaria twee keer zo vaak werden geprikt door muggen als malariavrije kinderen. Later bleek dat een malaria-infectie het geurprofiel van mensen verandert, en dat zou muggen extra aantrekken. Maar daarnaast zou het ook de verhoogde lichaamstemperatuur van een koortsige patiënt kunnen zijn die muggen aantrok.

Het Zweedse team heeft nu een mechanisme gevonden dat dit kan verklaren. De malariaparasiet produceert een molecuul met een ingewikkelde naam die wordt afgekort tot HMBPP. Deze stof heeft effect op rode bloedcellen: die geven meer CO2 af en gaan vluchtige stoffen zoals aldehyden en monoterpenen produceren. Daarvan is al langer bekend dat die muggen aantrekken. De Zweden toonden aan dat HMBPP ook stimuleert dat muggen per prik meer bloed opzuigen en dat HMBPP tegelijkertijd het afweersysteem en de eierproductie van de mug remt. Daardoor zijn er veel voedingsstoffen beschikbaar voor de vermeerdering van de parasiet. Na een bloedmaaltijd met HMBPP heeft een mug wel vijf keer zoveel parasieten in de speekselklieren. Waarschijnlijk is de mug dus ook besmettelijker.

Sauerwein denkt dat hij de Zweedse ontdekking meteen kan toepassen in zijn eigen lab: „Met deze stof wordt het veel makkelijker snel parasieten te kweken.”

Maar over de door de onderzoekers geopperde mogelijkheid om hiermee een nieuw middel tegen malaria te ontwikkelen is Sauerwein minder positief: „Dat is erg lastig: HMBPP zit in een biochemische keten die haast in alle cellen een cruciale rol heeft. Die kun je niet zo maar blokkeren.”