Opinie

Lenin is de peetvader van Trumps post-truth politiek

Lenin was voortdurend uit op strijd en drama, schrijft . De biograaf van de oud-Sovjetleider ziet gelijkenissen met de woordvoering van het Witte Huis.

Donald Trump in het Oval Office. Helemaal rechts: strateeg Steve Bannon. Foto Ron Sachs / EPA


Stephen Bannon, de politieke hoofdstrateeg van president Trump en na Trump de machtigste man in Washington, heeft eens trots verklaard: „Ik ben een leninist.” Hij sprak met een hoogleraar uit New York die uitvoerig over het communisme en de voormalige Sovjet-Unie had geschreven. „Wat bedoelt u in vredesnaam?”, vroeg de professor. „Lenin wilde de staat vernietigen en dat is ook mijn doel”, zei Bannon. „Ik wil alles omver gooien en de hele gevestigde orde van dit moment vernietigen.”

Blijkens de uitzonderlijke campagne van Trump en diens eerste twee weken in het Witte Huis heeft Bannon een scala van leninistische politieke tactieken, die zo uit het boekje van de bolsjewistische leider zouden kunnen komen.

Twee dagen nadat Lenin de macht in Rusland had gegrepen, bijna precies een eeuw geleden, opende hij de aanval op de pers – iets waar zijn opvolgers in de Sovjet-Unie de 70 jaar daarna gestaag mee doorgingen. In de paar maanden tussen de afzetting van de tsaar en Lenins machtsovername was er een betrekkelijk vrije pers ontstaan, die bijna in zijn totaliteit fel tegen Lenin was. Lenin werd als een gevaarlijke demagoog weggezet. Toen zijn bolsjewistische partij een geslaagde staatsgreep pleegde en Lenin zichzelf in feite tot dictator van Rusland uitriep, was een van zijn eerste daden de censurering van de pers, die hij bestempelde als „een minstens zo gevaarlijk wapen als de bommen of kanonnen die op ons gericht zijn… Waarom zouden we onze vijanden die in handen geven?”

De media zijn de tegenpartij

Drie dagen na de inhuldiging van Donald Trump zei Bannon tegen The New York Times: „De media moeten vernederd en in verlegenheid gebracht worden en gewoon hun mond houden en luisteren… Schrijf dit maar op. De media zijn de tegenpartij. Zij begrijpen dit land niet.”

De „alternatieve feiten” van Kellyanne Conway zijn niet zoveel anders dan de „objectieve waarheid… de grotere waarheid” die Lenin in de staatskranten van de Sovjet-Unie bepleitte. Was Twitter er toen al geweest, dan zou hij dat vast hebben gebruikt. Lenin wist geniaal ingewikkelde problemen zo kernachtig te verwoorden dat iedereen ze kon begrijpen.

Niemand mag de machtsovername door Lenin via een militaire staatsgreep in 1917 rechtstreeks vergelijken met de populistische opstand die via het democratische proces bezit van Amerika en andere westerse landen heeft genomen. En de leugens die de communisten decennialang hebben verteld zijn anders dan die van Bannon of Trump. Maar Lenins politieke stijl en strategie zijn wel grotendeels toepasbaar op de huidige omstandigheden. Hij was voortdurend uit op strijd en drama. Hij gebruikte doelbewust overvaltactieken. Hij was bijna altijd overheersend, beledigend en twistziek, en vaak uitgesproken kwaadaardig. Hij kreeg zijn tegenstanders klein met opzettelijk gebruik van grove taal, niet omdat hij persoonlijk kwaadaardig was – dat was hij niet – maar als techniek om haat, afkeer, minachting op te roepen. En niet om te overtuigen, niet om de fouten van de tegenstander te corrigeren, maar om hem te vernietigen, om hem en zijn organisatie van de aardbodem weg te vagen.

Vijanden van het volk

Breitbart, de website die Bannon heeft opgericht, en de taal van de haat binnen de alt-right politiek, zijn ronduit leninistisch van toon. Lenin moest in de eerste plaats vijanden verzinnen die men hem dan kon zien verslaan. In het Rusland van na de revolutie waren dat de koelakken – rijkere boeren die armere boeren ‘uitzogen’, bankiers die dik aan de oorlog verdienden, de ‘elite’ (een woord dat Lenin vaak gebruikte) die de meerderheid neerbuigend bejegende. Hij verachtte de zogeheten ‘deskundigen’ die het alleenrecht op kennis opeisten. Hij zei vaak dat een arbeider in vijf dagen een ministerie kon leren leiden. Hij maakte tegenstanders tot zondebok en noemde hen ‘volksvijanden’.

Lenin schafte het bestaande rechtsstelsel af en begon van voren af aan. Binnen enkele weken werd het eerste vrij gekozen parlement uit de Russische geschiedenis door zijn bewind gesloten – en de Sovjets hebben nooit meer een tweede toegelaten. Het zou onjuist zijn om te veronderstellen dat Trumps volgende stap de afschaffing van het Congres of de bouw van werkkampen zal zijn. Maar de ongekende Twitteroorlog tussen de regering en de rechterlijke macht over het presidentiële decreet inzake de immigratie doet wel degelijk denken aan Bannons revolutionaire held.

Lenin zou 2017 zeer waarschijnlijk als een revolutionair moment hebben bestempeld. Hij is nog altijd een ijkpunt, niet vanwege zijn foute en bloedige antwoorden, maar omdat hij vergelijkbare vragen stelde als wij nu doen. Op zoek naar macht beloofde Lenin mensen van alles en nog wat. Hij bood eenvoudige oplossingen voor ingewikkelde vraagstukken. Hij loog schaamteloos. Hij rechtvaardigde zijn handelen met het uitgangspunt dat alles om de overwinning ging; het doel heiligde de middelen. Lenin was de peetvader van de post-truth politiek. Machtige mensen hebben deprimerende lessen van hem geleerd.