Delft krijgt ook cultuurpaleis in de nieuwe Zaanse stijl

Nauwe verwanten

Bernard Hulsman bespreekt gebouwen en ontwerpen die op elkaar lijken. Vandaag: de nieuwe Zaanse School in Delft.

Ontwerp van Van Dongen en Koschuch voor House of Delft beeld van dongen & kosuch

Twee smaken kent het nieuwe centrum van Zaanstad. De architecten die de afgelopen tien jaar bouwden in het nieuwe Zaanse stadshart, moesten hun gebouwen laten aansluiten op een van de twee vormen traditionele Zaanse architectuur, zo had Sjoerd Soeters, de opperachitect van het centrum, bedacht. Ze konden kiezen uit de beroemde houten Zaanse huisjes en de oude bakstenen fabrieken in de Zaanstreek, een van de oudste industriegebieden van Europa.

Ongeveer de helft van het Zaanse stadshart, waaronder het door Soeters zelf ontworpen stadhuis, smaakt nu naar Zaanse huisjes. Van de Zaanse-huisjesarchitectuur is Hotel Zaandam van WAM architecten het spraakmakendste gebouwd. De hoteldoos, waarvan de gevels lijken te bestaan uit op elkaar gestapelde Zaanse-Schanshuisjes, haalde de wereldpers in 2010.

Nu, zeven jaar later, voegt het in subversieve vondsten gespecialiseerde bureau MVRDV een derde smaak toe aan de Zaanse School: conceptueel traditionalisme. Met het Cultuurcluster, dat nu in aanbouw is, koos het bureau voor de Zaanse-huisjessmaak maar gaf er een onverwachte draai aan. Het verzamelgebouw voor culturele instellingen wordt een simpele, modernistische doos, het soort ‘fuck the context’-architectuur dat Soeters met het voorschrijven van twee traditionele Zaanse smaken juist wilde vermijden. Toch keurde de opperarchitect de doos goed, want er worden volumes in uitgesneden die de vorm hebben van Zaanse huisjes. Bovendien worden de wanden van de grootste uitholling bekleed met soortgelijke groene planken als de gevels van oude Zaanse huisjes.

Al voor de voltooiing krijgt het Zaanse Cultuurcluster nu een imitatie in Delft. Hier gaat, naar een ontwerp van ex-Rijksbouwmeester Frits van Dongen en Patrick Koschuch, vlak bij het nieuwe station een cultuurcentrum met de naam ‘House of Delft’ worden gebouwd, zo werd deze week bekend.

Op soortgelijke wijze als in het Zaanse cultuurgebouw worden in de bouwmassa van het House of Delft hoge ruimtes in de vorm van oude Delftse huizen als het ware uitgehouwen. Natuurlijk worden de wanden van de Delftse binnenhuizen niet bekleed met groene Zaanse planken, maar met Delfts-blauwachtige tegels.

Niet alleen MVRDV’s Zaanse vondst wordt in het House of Delft nagevolgd, ook het nieuwe Zaanse stadhuis. Terwijl het stadhuis vier gigantische voorzetgevels heeft die lijken op die van Zaanse huisjes, krijgt het House of Delft op de kopse kant drie gevels van Delftse grachtenhuizen.

Om Delft niet helemaal een cultuurgebouw in de stijl van de nieuwe Zaanse School te geven, hebben Van Dongen en Koschuch het een hoogst eigentijds tintje gegeven: niet in een goede, oude, modernistische doos à la MVRDV worden de volumes met de contouren van oude huizen uitgespaard, maar in een modieuze pixelberg.