Toestand op Lesbos is ‘onvoorstelbaar, dieptriest en schandalig’

Vluchtelingen Mensenrechtenorganisaties en Kamerleden hebben geschokt gereageerd op de omstandigheden die heersen in de vluchtelingenkampen op Lesbos.

Hevige sneeuwval veroorzaakte in januari grote problemen in het vluchtelingenkamp Moria op Lesbos. Foto Stratis Balaskas/EPA

Een reportage in NRC liet zaterdag zien hoe het gesteld is met de gezondheid van vluchtelingen die in Kara Tepe en Moria, twee kampen op het Griekse eiland, verblijven.

„Op de drempel van Europa laten regeringsleiders mensen willens en wetens in de kou staan. Dat is onvoorstelbaar, dieptriest en schandalig”, zegt Eduard Nazarski, directeur Amnesty International Nederland. „Mensen moeten zo snel mogelijk van de Griekse eilanden af worden gehaald en in veiligheid worden gebracht in andere EU-landen.”

De PvdA zal Kamervragen stellen. „De beelden van Lesbos zijn hartverscheurend en het is een schande dat op Europees grondgebied mensen in vluchtelingenkampen niet voldoende medische zorg krijgen”, zegt Kamerlid Marit Maij,

„Nederland heeft de humanitaire hulp voor de vluchtelingen onlangs verhoogd”, zegt ze. „Ik ga staatssecretaris Dijkhoff opnieuw vragen om er bij de andere regeringen op aan te dringen dat iedereen bijdraagt, zowel aan de opvang, de asielprocedures als aan het verdelen van vluchtelingen over Europa.”

Linda Voortman, Kamerlid voor Groenlinks, laat weten een motie in te dienen bij het volgende asieloverleg. „We kunnen Trump, terecht, de maat nemen als het mensenrechten betreft maar we moeten ook kijken wat er op ons eigen grondgebied gebeurt”, zegt ze. „De bedden staan in Nederland leeg, we sluiten azc’s en ondertussen hebben de Grieken uitpuilende kampen.”

NRC volgde de artsen in een vluchtelingenkamp in Lesbos. Via de CC-knop is de ondertiteling aan of uit te zetten:

Schurft en onverwarmde tenten

In de reportage wordt arts Marieke van der Noordaa gevolgd die twee weken als vrijwilliger werkt in de kampen, waar schurft is uitgebroken. Veel mensen zijn ziek en hebben niet de middelen om beter te worden. Ondanks het koude weer slapen ze in onverwarmde tenten. „Ook doen veel vluchtelingen aan zelfpijniging”, zegt arts Van der Noordaa „om even te vergeten in wat voor situatie ze verkeren.” De artsen voelen zich machteloos omdat ze niets kunnen betekenen voor de vluchtelingen die psychische klachten hebben.

Human Rights Watch (HRW) laat in een reactie weten dat Nederland meer verantwoordelijkheid moet nemen voor de situatie op het eiland dan andere EU-landen. „Rutte en PvdA hebben oplossingen gepresenteerd voor de vluchtelingencrisis maar nu zien we wat het betekent voor de zestigduizend mensen die nu vastzitten in Griekenland”, zegt Anna Timmerman, directeur van HRW Nederland. Veel vluchtelingen kunnen sinds de deal niet doorreizen naar andere EU-landen.

Marieke legt uit hoe de antibiotica Amoxil toegediend moet worden. Foto Ans Brys
Deze Congolese broertjes van 6 en 9 jaar kampen met hevige tandpijn. Foto Ans Brys
Foto Ans Brys
De 23-jarige Mohamad uit Pakistan heeft al 11 dagen uitslag op buik, benen en rug. Foto Ans Brys
Arts en vrijwilliger Marieke van der Noordaa werkt in een artsenpost voor vluchtelingen op het Griekse eiland Lesbos.

Amnesty zegt dat Europa een einde kan maken aan de situatie maar het niet doet. „Tot nu toe blijkt dat EU-leiders meer belang hechten aan het afschrikken van nieuwe vluchtelingen dan aan het respecteren van fundamentele rechten.” SP en D66 hebben ook laten weten hun zorgen over de situatie in de kampen te blijven aankaarten bij de regering.

Koolmonoxidevergiftiging

Regeringspartij VVD legt de schuld van de situatie in Moria bij de Grieken. „Deze situatie is het gevolg van nalatig handelen van Griekenland”, zegt kamerlid Malik Azmani. „Dat geldt tenminste voor de eilanden, de situatie op het vasteland is veel beter. Griekenland heeft de middelen en voorzieningen. Sterker nog, minister Ploumen (Ontwikkelingssamenwerking, PvdA) heeft namens Nederland recent nog extra middelen verstrekt. De oplossing is niet om mensen hier maar naar toe te halen.”

Ploumen heeft onlangs geld beschikbaar gemaakt voor de acute zorg van de vluchtelingen in het koude weer. De hulp is nog niet aangekomen. Vorige week nog zijn twee mensen omgekomen in het kamp, vermoedelijk als gevolg van koolmonoxidevergiftiging. Vanwege de kou nemen vluchtelingen gasbranders mee hun tent in om vuurtjes mee te stoken. Mogelijk zijn ze in hun slaap vergiftigd.

„De Europese Commissie heeft dus voor de nodige financiering gezorgd, maar de verantwoordelijkheid voor het opzetten van opvangfaciliteiten en voor het leveren van adequate zorg ligt bij de Griekse autoriteiten. We zien dat Griekenland dit nu, met steun van de Commissie en organisaties als UNHCR, ter hand neemt.”

Kamp Moria diende tot vorig jaar als registratiecentrum, nu is het een opvangplaats waar mensen sinds de EU-Turkijedeal soms maandenlang verblijven. Human Rights Watch benadrukt dat het kamp niet de middelen heeft om de meer dan 3.500 mensen maandenlang op te vangen.

Sommige vrouwen worden opzettelijk zwanger zegt de 23-jarige Koerdische vluchteling Soma in NRC. „Dan krijgen ze een brief die ze aan UNHCR geven en kunnen ze gemakkelijker door naar Athene.”

In het kamp gaat veel mis, ook omdat de artsen en patiënten soms niet goed kunnen communiceren met elkaar.

Een Oegandese vrouw van 21 vertelt over haar miskraam. Het begon met veel buikpijn:

„Na veel gezeur ben ik vorige week opgenomen. De artsen gaven mij iedere dag veel medicijnen, maar ik kon er niets bij eten”, zegt ze. „Dat eten hier krijg ik niet naar binnen. Onze lichamen zijn anders dan die van Europeanen, waarom snappen artsen dat hier niet?”
Na een paar dagen in het ziekenhuis zonder duidelijke communicatie met de artsen kwam de foetus uit haar lichaam. Dood. „De arts zei dat de baby al twee dagen dood was in mijn baarmoeder”, zegt de vrouw. Het zakdoekje dat ze krijgt aangereikt legt ze naast zich neer, ze zakt in elkaar.
„Ze hebben mijn baby gedood met al die medicijnen die ze me gaven”, schreeuwt ze. „Zonder dat ik het doorhad.” Haar man trekt haar weer omhoog. „Ik heb vier emmers met bloed verloren!”

De directeur van Amnesty International zei verder: „Politici die hun blijdschap over de EU-Turkijedeal niet onder stoelen of banken steken hebben afgelopen zaterdag in het NRC kunnen lezen ten kosten van wie ze juichen.”