Eerste lijsttrekkersdebat wordt rondje warmdraaien en polderen

Felle uitdagers van de coalitie ontbraken. De deelnemers aan het eerste lijsttrekkersdebat waren het vooral veel met elkaar eens.

Alexander Pechtold (D66), Sybrand Buma (CDA), Gert-Jan Segers (ChristenUnie), Henk Krol (50Plus), Emile Roemer (SP) en Lodewijk Asscher (PvdA) bij het noordelijk lijsttrekkersdebat. Foto Remko de Waal/ANP

Het was het eerste grote debat van deze campagne – en ook weer niet. Woensdag troffen acht partijen elkaar in Groningen voor het ‘Lijsttrekkersdebat van het Noorden’. Maar de koplopers in de peilingen, Geert Wilders (PVV) en Mark Rutte (VVD), zagen er geen heil in om te komen. Rutte stuurde fractievoorzitter Halbe Zijlstra, namens de PVV was er niemand.

De meeste deelnemers beschouwden het treffen in Groningen dus als een rondje warmdraaien. Het resultaat was een debat zonder veel venijn en persoonlijke aanvallen, maar ook zonder veel inhoudelijk verschil. De lijsttrekkers waren het over opvallend veel eens. Ja, de verkiezing van Donald Trump is een signaal van grote onvrede. Nee, Nederland kan niet onbeperkt vluchtelingen opnemen. En ja, de economie in Noord-Nederland kan wel wat meer steun gebruiken.

Omdat “roze olifant” Wilders (de woorden waren van debatleider Ferry Mingelen) ontbrak, was er geen echte felle uitdager van de coalitie. CDA’er Buma herhaalde zijn verwijt dat Nederland onder Rutte II in een “morele crisis” is beland. En Henk Krol (50Plus) probeerde zich te manifesteren als outsider door als enige zijn “bewondering” uit te spreken voor Trump: “Eindelijk eens een politicus die doet wat hij zegt.”

Verder stelden de lijsttrekkers zich constructief op. Nederland staat voor zulke grote uitdagingen, was de boodschap, dat samenwerken en inschikken na 15 maart onvermijdelijk is. In die zin bereikte Wilders met zijn afwezigheid vermoedelijk zijn doel: suggereren dat alle andere partijen een club vormen die elkaar de hand boven het hoofd houdt (en de PVV buiten de deur).

Wilders’ naam viel niet. Die van premier Rutte wel. Buma noemde hem „flip flop Rutte”, omdat de VVD na jarenlange bezuinigingen deze week twee miljard euro beloofde voor de ouderenzorg.

Lees de laatste ontwikkelingen in ons campagneblog

Eigenlijk slaagde alleen Jesse Klaver (GroenLinks) er nog enigszins in zichzelf als ‘anders’ neer te zetten. In een debatje over immigratie verkondigde hij het “impopulaire standpunt” dat Nederland helemaal niet te veel vluchtelingen heeft opgenomen. En hij keerde zich als enige lijsttrekker tegen plannen om een autofabriek en een Europees klimaatinstituut naar Groningen te halen. Dat was een belofte die de anderen nooit zouden kunnen waarmaken, zei Klaver. “Het begint op Oprah Winfrey te lijken.”

In Klavers opstelling klonk een echo door van de succesvolle PvdA-campagne in 2012, toen lijsttrekker Diederik Samsom het land doortrok met het ‘eerlijke verhaal’.

Samsoms opvolger Lodewijk Asscher had bepaald geen makkelijke middag. Door de afwezigheid van Rutte was hij de enige vertegenwoordiger van het kabinet – en dus belandde alle kritiek bij hém. Sybrand van Haersma Buma (CDA) zei dat Asscher “voor schut” stond door als vice-premier mee te doen aan een demonstratie tegen Trump, vorige week in Den Haag. Hij kreeg ook de meeste kritiek op de gaswinning in Groningen die niet snel genoeg omlaag zou gaan – en niet VVD’er Zijlstra, wiens partij in Groningen veel kwetsbaarder is op dit punt.

Over gaswinning werd het meest inhoudelijke debat gevoerd. Vrijwel alle partijen, VVD en 50Plus uitgezonderd, willen de vijfjarige vergunning openbreken die gaswinner NAM van het kabinet heeft gekregen. De gaskraan moet omwille van de veiligheid verder dicht, vinden ze. Over de vraag hoever precies, verschilden de partijen van mening. SP , CU en GroenLinks willen de gaswinning halveren tot maximaal 12 miljard in 2021. Klaver pleitte daarvoor de belasting op gas te verhogen. PvdA, D66 en CDA spraken zich niet uit over productiemaxima. Asscher deed de discussie af als “politiek gehakketak” en pleitte voor “depolitisering” van het gasdossier.

Schade verzachten

Een ander ‘Gronings’ punt waarin een meerderheid elkaar vond was de schadeafhandeling. Die moet worden georganiseerd zonder tussenkomst van schadeveroorzaker NAM. Dat staat ook in de petitie die na een fakkeltocht van dinsdagavond is opgesteld onder leiding van cabaretier Freek de Jonge. VVD’er Zijlstra stelde voor om schades tot ,,een grens van 1000 á 2000 euro” sowieso te vergoeden - zonder dat daar taxateurs aan te pas komen.

Met deze toezegging probeerde hij de schade te verzachten die premier Rutte in Groningen had aangericht tijdens een optreden dinsdagavond in het tv-programma Jinek. Daar wees de minister-president erop dat er al veel geld gaat naar het herstel van huizen die door gasbevingen worden ontwricht. ,,Volgens mij doen we dat netjes.” Woedende reacties vielen hem ten deel van Groningers die in de fakkeltocht hadden meegelopen.

Rutte deed de uitspraken over Groningen in de eerste drie minuten van de uitzending:

Ook de Groningse commissaris van de koning René Paas (CDA) had zich geërgerd aan dat optreden. Hij liep zelf voorop in de tocht en was „onder de indruk van de onverzettelijkheid die Groningers toonden”, zei hij na afloop van het debat. Paas: „Op badinerende toon legde de premier de koppeling met de schatkist. Maar het belangrijkste voor de Groningers is hun veiligheid.” De commissaris heeft zich voorgenomen om Rutte snel uit te nodigen voor een bezoek aan gasbevingsland Groningen.