Politieke leiders mijden het debat

Verkiezingscampagne

Er zal weinig debat zijn tussen de partijleiders. Vooral Mark Rutte (VVD) en Geert Wilders (PVV) hebben er weinig bij te winnen.

VVD-leider Rutte en SP-leider Roemer in 2012 tijdens een pauze van het RTL-premiersdebat. Foto ANP / Robin Utrecht

Een verkiezingsstrijd met nauwelijks debat tussen de hoofdrolspelers? Het klinkt absurd, maar de kans groeit dat de belangrijkste lijsttrekkers elkaar amper tegenkomen op weg naar de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart. PVV en VVD, de koplopers in de peilingen, hebben er weinig zin in.

Woensdagmiddag treffen de lijsttrekkers elkaar voor het eerst in deze campagne in groot gezelschap, bij het Noordelijk Lijsttrekkersdebat in Groningen. Geert Wilders (PVV) en Mark Rutte (VVD) zijn daar niet bij. De VVD stuurt fractieleider Halbe Zijlstra, de PVV helemaal niemand. Wilders laat ook verstek gaan bij het lijsttrekkersdebat van Radio 1, over twee weken.

Laat instappen electoraal aantrekkelijk

Op zich dit is geen noviteit. Ook in 2012 maakten de grootste kanshebbers op het premierschap, Rutte en SP-leider Roemer, de afspraak om zo laat mogelijk in de verkiezingsstrijd te stappen. De gedachte: veel kiezers besluiten pas in de laatste weken op wie ze gaan stemmen, dus spaar je krachten en voorkom fouten.

Rutte en Roemer verschenen toen wel allebei bij het ‘premiersdebat’ van RTL, drie weken voor verkiezingsdag. Dat debat, onder leiding van Frits Wester, speelt een belangrijke rol in verkiezingen. Denk aan PvdA-lijsttrekker Diederik Samsom, die er in 2012 de basis legde voor zijn verkiezingszege.

Juist dát debat staat nu op losse schroeven. Betrokken partijen vrezen dat RTL besluit om het debat, gepland voor zondag 26 februari, niet door te laten gaan. Reden: een pact van VVD en PVV, die weigeren te komen als er meer dan vier kandidaten meedoen. En zelfs als het deelnemersveld niet wordt uitgebreid, vrezen andere partijen dat Rutte en Wilders afhaken. Bij de VVD zeggen ze dat Rutte zeker komt als het debat met vier man wordt gehouden.

De onzekerheid heeft RTL deels aan zichzelf te danken. Anders dan voorgaande jaren tellen de huidige zetelaantallen in de Tweede Kamer niet mee bij het versturen van de uitnodigingen. Komende maandag bekijkt RTL welke vier partijen het grootst zijn in de Peilingwijzer, dat is een gewogen gemiddelde van zes peilingen.

Lees ook: Komt dat RTL-debat er wel?, een bijdrage van Thijs Niemantsverdiet op ons Campagneblog.

Probleem is dat de verschillen tussen de nummers drie tot en met zeven in de peilingen zó klein zijn, dat ze allemaal binnen de foutmarge vallen. In dat geval nodigt RTL nog een vijfde of zelfs een zesde lijsttrekker uit. Die kans is aanzienlijk: volgens de Peilingwijzer van woensdag zou Jesse Klaver (GroenLinks) als vijfde kandidaat mogen meedoen. In dat geval laten Rutte en Wilders verstek gaan. En wat voor zin heeft het voor RTL om een debat te organiseren zonder de twee belangrijkste partijen?

Rutte en Wilders hebben weinig te winnen bij debatten

Voor de VVD en PVV is het aantrekkelijk om weg te blijven. Wilders is op dit moment succesvol op sociale media zonder welke andere campagne-activiteit dan ook. Hij debatteert het liefst zo min mogelijk. En Rutte wordt al weken keihard aangevallen door alle andere partijen – met name op zijn geloofwaardigheid. Wat heeft hij aan een debat waarin hij twee uur lang in het defensief zit?

Als het RTL-debat sneuvelt, is de enige uitgebreide confrontatie tussen de premier en zijn belangrijkste uitdager bij een één-op-één debat van EenVandaag, twee dagen voor de verkiezingen.

De PVV is duidelijk over de eigen campagnestrategie. Iedereen heeft het toch de hele tijd over Wilders, zei PVV’er Martin Bosma vorige week, „dus waarom moet hij bij al die debatten aanwezig zijn?” Maar Rutte kan het zich eigenlijk niet veroorloven om weg te blijven. Hopen dat de kiezer zijn leiderschap beloont met een nieuw mandaat als premier, is niet genoeg bij misschien wel de meest onvoorspelbare verkiezingscampagne ooit.