‘Knock-out slaan deed hij niet, daarvoor was hij veel te aardig’

Juho Kuosmanen

De Finse boksfilm The Happiest Day in the Life of Olli Mäki krijgt de ene na de andere grote prijs op filmfestivals.

De bokser Olli Mäki (Jarkko Lahti) was een fenomeen in Finland in de jaren zestig.

Een boksfilm zonder upper-cuts in slowmotion en opspattend zweet, maar vol lichtvoetigheid en liefde. „Olli Mäki was een eigenaardige bokser”, vertelt regisseur Juho Kuosmanen (1979). „En bij een eigenaardige bokser, past een eigenaardige film.” Mäki weigerde bijvoorbeeld tegenstanders knock-out te slaan als hij aan de winnende hand was. De bokssport draaide volgens hem niet om onnodig geweld, vertelt Kuosmanen.

Het was niet eenvoudig Kuosmanen aan de telefoon te krijgen. Niet omdat zijn originele drama The Happiest Day in the Life of Olli Mäki overal de hemel in wordt geprezen sinds de première in Cannes afgelopen jaar en hij het nu te druk heeft. Maar omdat de temperatuur ver onder het vriespunt ligt in Kokkola; de Finse stad waar zowel Mäki als Kuosmanen vandaan komt. Kuosmanen: „Dan werken iPhones niet.”

Regisseur Juho Kuosmanen. Foto EPA

Kuosmanen: „Ik wist wie Mäki was omdat we uit dezelfde stad komen, maar verder kennen alleen boksfanaten en Finnen die zich de jaren zestig en zeventig goed herinneren hem nog.” In die periode was de sporter een fenomeen in Finland; in 1962 nam hij als eerste Fin ooit deel aan het wereldkampioenschap boksen. Kuosmanens film gaat over de weken voor „het belangrijkste moment uit Mäki’s carrière”. Over het trainen, het afvallen, het promotiecircus én over hoe Mäki vooral bezig is met zijn nieuwe liefde Raija.

De korte sociale drama’s die Kuosmanen maakte als student werden alom geprezen, toch duurde het nog zes jaar voor hij met een speelfilm kwam. Kuosmanen: „In 2010 won ik met mijn korte film Painter Sellers de studentensectie van het filmfestival van Cannes. Een onderdeel van die prijs was dat mijn eerste speelfilm op het festival in première zou gaan. Ik probeerde iets te schrijven dat zou voldoen aan de verwachtingen, maar niets was ‘het meesterwerk’ dat Cannes verdiende.”

Alzheimer

Hij verloor alle plezier in het schrijven, tot het waargebeurde verhaal van een verliefde bokser hem uit die negatieve spiraal haalde. Een bokser die net als de regisseur te maken kreeg met verwachtingen „Dat was de reden dat ik zo geïnteresseerd was in deze sporter, ook hij kreeg een once-in-a-lifetime opportunity , maar ging er totaal anders mee om. Ik geloofde heel de tijd dat mijn première een catastrofe zou worden; het was fijn af en toe te denken aan Olli en hoe hij met verwachtingen omging.”

NRC gaf ‘The Happiest Day’ een perfecte beoordeling van 5 ballen.

Kuosmanen kon het er jammer genoeg niet met de oud-bokser zelf over hebben: „Hij heeft alzheimer; hij kan herinneringen ophalen, maar dat zijn vooral verhalen die hij eerder heeft verteld.” Maar uit interviews, artikelen en de documentaire die over Olli Mäki werd gemaakt, kon de regisseur afleiden dat de Finse bokser niet de ambitieuze, masculiene held was die je in traditionele boksfilms ziet. In Kuosmanens film laat de hoofdfiguur het promotiecircus gedwee over zich heen komen, de nationale held laat zich als een kind op een krukje zetten om groter te lijken bij foto’s.

Kuosmanen vertelt hoe Mäki’s geliefde Raija liet weten dat de film haar terugnam naar die periode. Behalve via het verhaal, roept de regisseur de sfeer van de jaren zestig ook op door niet digitaal te filmen, maar te werken op filmmateriaal (16 mm, zwart-wit) uit die periode. Kuosmanen: „Vaak zie je bij historische drama’s goed dat een periode is nagemaakt. Dan concentreer je je minder op de acteurs, op hoe zij elkaar aankijken. Dat wilden we vermijden: we wilden dat de sfeer er is, maar dat de kijkers er niet zo over nadenken. Zo belandden we bij zwart-wit en reversal stock.

Glimlachende man

„Daarnaast geloof ik dat je de textuur van objecten meekrijgt op het scherm. Dat maakt het beeld rijker. In Helsinki zijn veel gebouwen uit de jaren zestig, wij gingen vooral op zoek naar gebouwen die wat patina hadden. Als iets te schoon is, zoals bij advertenties, mis je die dimensie van het verstrijken van die tijd. Om diezelfde reden wil ik dat natte objecten in de film echt nat zouden zijn en de bokshandschoenen echt oud en gebruikt.”

In Finland kwam de film uit onder de titel Glimlachende man. Kuosmanen: „Onze werktitel was Bokser, maar dat zou verkeerde verwachtingen oproepen. Toen stelde de scenarist ‘Glimlachende man’ voor. De echte Olli lachte nog meer dan ‘onze Olli’. In de vroege jaren zestig werd glimlachen in Finland gezien als iets voor mannen die wat langzaam van geest zijn; er zijn talrijke Finse gezegden dat je nooit moet lachen zonder reden.

„Wat Olli zo opmerkelijk maakte als persoon, was dat hij zo opgewekt was. Zelfs nu wordt soms nog de vraag gesteld of hij wat simpel was. Maar je hebt moed nodig om te weigeren je tegenstanders knock-out te slaan als een groot deel van je publiek om die reden een kaartje heeft gekocht en erom schreeuwt.”

Op de dag van het wereldkampioenschap ging Olli met zijn vriendin trouwringen kopen. „Olli’s zoon, die bokstrainer is, vertelde me dat als een van zijn boksers dat zou doen, hij nooit meer met die persoon zou werken. Dat is totaal not done. Olli moet dat hebben geweten. Daarmee liet hij zien waar zijn ware prioriteiten lagen.”