En de winnaar is: de kandidaat met het meeste geld in Somalië

Vijf maanden zijn clanleiders bezig geweest met het verkiezen van een parlement. Woensdag wordt ook de president gekozen, in een land waar fraude en geweld regeren.

Hassan Sheik Mohamud (links), de grootste kanshebber, arriveert in januari 2015 bij de African Union Summit. Foto Daniel Getachew/EPA

Stapels met honderddollarbiljetten aan smeergeld gingen de afgelopen maanden van hand tot hand op clanvergaderingen in Somalië. Schaamteloze corruptie maken de parlementsverkiezingen en de verkiezing van een president, die vijf maanden duren, tot een schijnvertoning. Als gevolg van een speciaal kiessysteem kon 99 procent van de Somaliërs niet stemmen.

Echte verkiezingen zijn in Somalië onmogelijk wegens de hachelijke veiligheidssituatie. „Het belangrijkste is dat er überhaupt verkiezingen plaatsvinden”, zei Michael Keating, de speciale VN-afgezant voor Somalië. Tegen een Amerikaans radiostatio noemde Jimale Farah, president van de Somalische Rekenkamer, de stembusgang ongeloofwaardig wegens het opkopen van stemmen, geweld en fraude. Abdirashid Hashi van de denktank Heritage Institute in de hoofdstad Mogadishu zei:

„Iemand die deze verkiezingen wettig noemt, loopt met zijn kop in het duister”.

Honderden clans

Geen land in Afrika heeft zo onder wanorde geleden als Somalië. Het kent een diep verankerd, archaïsch clansysteem dat democratie op basis van één man één stem welhaast onmogelijk maakt. Hoewel alle Somaliërs één taal spreken en dezelfde cultuur delen, zijn ze onderverdeeld in honderden wedijverende clans en subclans. Mede door deze clanrivaliteit leidden de laatste verkiezingen waaraan verschillende (66 destijds) partijen deelnemen in 1969 tot een militaire coup van officier Siad Barre.

Hoe schep je orde in die aan het clansysteem inherente anarchie?

Toen clanmilities hem in 1991 verdreven, was de dictatuur verdwenen. Maar tegelijkertijd gleed Somalië ook af in wanorde. In de jaren negentig maakten op elkaar schietende clanmilities de dienst uit, daarna criminele krijgsheren, gevolgd door radicale moslims. De chaos mondde uiteindelijk uit in een confrontatie tussen de terreurbeweging Al Shabaab en een door de internationale gemeenschap op de been gehouden regering die met ruim 20.000 buitenlandse soldaten de extremisten probeert te bestrijden.

Hoe schep je orde in die aan het clansysteem inherente anarchie? De voornaamste buitenlandse steunpilaren – de Verenigde Naties, de Europese Unie en de Afrikaanse Unie – bedachten een bizar en ingewikkeld verkiezingssysteem, gebaseerd op het clansysteem. Bij de vorige verkiezingen in 2012 wezen 135 clanouderen de parlementsleden aan, die op hun beurt de president selecteerden. Dit keer wezen 135 clanoudsten ruim 14.000 afgevaardigden in 51 verkiezingscomités aan, die vervolgens de 54 leden van de Eerste en de 275 leden van de Tweede Kamer selecteerden. Voor het eerst is daarbij ruim twintig procent van de gekozenen vrouw.

Man met het meeste geld

Beide parlementen kiezen woensdag vervolgens de nieuwe president. Grootste kanshebber is Hassan Sheik Mohamud, de kandidaat met het meeste geld die de afgelopen vijf jaar ook al dat ambt bekleedde. Toen hij in 2012 voor het eerst werd gekozen, leefde er grote hoop dat hij de groepen maffioso een halt kon toeroepen. Maar die hoop is ijdel gebleken. Uit talrijke rapporten blijkt dat de meerderheid van het donorgeld voor de regering door corruptie verdwijnt. Transparancy International riep de Somalische regering onlangs uit tot de meest corrupte ter wereld.

Somalië raakte in een kwart eeuw burgeroorlog onder de controle van netwerken van transporteurs en smokkelaars, die samenwerken met krijgsheren en clanleiders. De buurlanden Kenia en Ethiopië oefenen door de aanwezigheid van hun troepen grote invloed uit en werken samen met ieder hun eigen clanleiders en krijgsheren. Turkije en de Verenigde Arabische Emiraten op hun beurt financierden president Hassan Sheik Mohamud.

„Alles gebeurt onder druk van geld”, zegt een Westerse diplomaat,

„het is stuitend om te zien hoe weinig betrokkenheid politici en clanoudsten tonen voor de bevolking.”

„Stemmen werden voor tussen de 5.000 en 30.000 dollar gekocht”, vertelde Jimale Farah. Volgens de president van de Rekenkamer betaalden twee kandidaten zelf meer dan één miljoen dollar voor hun begeerde zetel. Ook de overheid strooide met geld voor stemmen.

Tegen de achtergrond van de Somalische misère zijn dit gigantische bedragen. De helft van de ongeveer elf miljoen inwoners heeft door een ernstige droogte dringend voedselhulp nodig. Bij een hongersnood in 2011 vielen 260.000 doden. Ook is de veiligheidssituatie nog steeds slecht. In de afgelopen vier jaar verloren achttien parlementsleden hun leven bij aanslagen door Al Shabaab.