Zaak Navalny: zelfde tekst, zelfde vonnis

Fraudezaak Presidentskandidaat Aleksej Navalny die terecht stond voor fraude kan niet meer meedoen aan de verkiezingen volgend jaar.

De rechter praat zo snel en zo onduidelijk dat hij niet te verstaan is – ook niet voor de Russische journalisten. Maar oppositieleider en presidentskandidaat Aleksej Navalny heeft het oude vonnis voor zich op tafel. Het nieuwe oordeel van de rechtbank, zo zegt hij tijdens een onderbreking, is identiek aan de vorige tekst. „Zelfs de paragraafindeling is dezelfde.”

Kirov is een vriendelijk stadje in de noordelijke Oeral op zo’n twaalf uur treinen van Moskou. Buiten vriest het dat het kraakt, maar in het benauwde zaaltje van de rechtbank van het Lenin-district vegen de fotografen zich de zweetdruppels van het voorhoofd.

De Kirovles-zaak is cruciaal

In 2013 werd Aleksej Navalny veroordeeld tot vijf jaar voorwaardelijke gevangenisstraf wegens vermeende fraude rond het staatsbosbedrijf van de regio Kirov. Navalny ging in beroep, tot in Straatsburg. Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens oordeelde dat de oppositieleider geen eerlijk proces had gekregen en vernietigde het vonnis. Nu heeft de rechtbank in Kirov de zaak in een ijltempo over gedaan – met een voorspelbare uitkomst. Navalny krijgt opnieuw vijf jaar voorwaardelijk. „Met dit vonnis laten de autoriteiten zien dat het hen geen reet kan schelen”, zegt de oppositieleider daarover.

Het nieuwe vonnis in de zaak ‘Kirovles’ (de naam van het bosbedrijf) was voorspelbaar. In Poetins Rusland wordt rechtspraak bijna routinematig ingezet om politieke opponenten monddood te maken. In 2015 werd Navalny opnieuw veroordeeld wegens fraude, ditmaal rond een deal rond het bezorgen van cosmetica van Yves Rocher via het postorderbedrijf van zijn broer. Navalny’s broer Oleg ging de cel in, Aleksej Navalny kreeg opnieuw alleen een voorwaardelijke celstraf.

,,Dit oordeel zal worden herroepen”, zei Navalny vrijwel direct nadat hij het vonnis had gehoord. Foto Steven Derix

Zwaar misdrijf

Toch is de Kirovles-zaak cruciaal. Volgens de Russische rechtbank was er sprake van fraude van ‘bijzonder grote omvang’ – een zwaar misdrijf. Het vonnis in de zaak betekende daarom dat Navalny – de belangrijkste leider van de Russische oppositie – zich niet verkiesbaar mocht stellen. Navalny deed daarom niet mee aan de parlementsverkiezingen vorig jaar. Maar vrijwel direct nadat het Russische hooggerechtshof de uitspraak van het Europese Hof had bevestigd, liet Navalny weten dat hij kandidaat is voor de Russische presidentsverkiezingen van 2018. Daarmee heeft Poetin – die nog steeds niet heeft laten weten of hij opgaat voor een vierde termijn – ineens te maken gekregen met een serieuze uitdager.

Nu Navalny een nieuw vonnis achter de kiezen heeft, lijken zijn kansen op het presidentschap bij voorbaat bekeken. Maar vrijwel direct na de vonnis straalde de oppositieleider zelfvertrouwen uit.

„Dit oordeel zal worden herroepen. En volgens de grondwet heb ik het volste recht om mee te doen aan de verkiezingen.”

Navalny doelt op een tegenstrijdigheid in de Russische wetgeving. Volgens de Russische wet is hij niet verkiesbaar. Volgens de Russiche grondwet heeft echter iedere burger die niet de facto in de cel heeft gezeten voor een zwaar misdrijf het recht op te gaan voor een publiek ambt. In december van dit jaar zal de definitieve kandidatenlijst voor de presidentsverkiezingen worden opgemaakt. Komt Navalny op de lijst? Navalny’s rechterhand en politiek adviseur Leonid Volkov kijkt voor zich uit. „Dat wordt bepaald door de hoeveelheid politieke druk die wij in de komende maanden kunnen organiseren.”

Poetins herverkiezing

Volgens Russische media zijn de voorbereidingen op Poetins herverkiezing in volle gang. Tijdens een bijeenkomst met politieke adviseurs zou het Kremlin hebben laten doorschemeren dat het mikt op een ruime uitslag , bij een grote opkomst. Daarvoor is het nodig dat Poetin concurrentie krijgt van politici die weten dat ze zullen verliezen, maar genoeg achterban hebben om kiezers naar de stembus te krijgen.

Échte oppositie – in de vorm van de nog altijd populaire Navalny – kan het Kremlin missen als kiespijn. Maar de regering Poetin kan de belangrijkste oppositieleider niet zomaar uitsluiten als kandidaat. De zitting in Kirov op deze koude woensdagmiddag geeft het Kremlin munitie om Navalny het leven zuur te maken. Door zijn voorwaardelijke straf is Navalny kwetsbaar.

Maar Navalny heeft kansen – juist door de voortdurende druk op hem, die van hem alsnog een politieke martelaar kunnen maken. Toen hij vorige week zijn campagnebureau opende in het liberale Sint Petersburg, stonden de vrijwilligers in de rij. „Wat we vandaag hebben gezien is een telegram van het Kremlin”, zegt hij in de rechtszaal.

„Uit dat telegram blijkt dat men mij en mijn team te gevaarlijk vindt om te mogen deelnemen aan de verkiezingen.”