NRC checkt: ‘De Belastingdienst int 1 miljard euro per dag’

Dat schrijft de onderzoekscommissie in het rapport over de vastgelopen reorganisatie.

Exterieur hoofdkantoor Belastingdienst. Foto ANP/Lex van Lieshout

De aanleiding

Er gaat al jaren heel veel mis bij de Belastingdienst. Aftandse ICT-systemen, een informele, zelfs onprofessionele bestuurscultuur en een verouderd personeelsbestand. De broodnodige reorganisatie is vorig jaar flink uit de hand gelopen, door een veel te riante vertrekregeling. Toch, stelde de onderzoekscommissie die al deze tekortkomingen eind januari in kaart had gebracht, is er één lichtpuntje. Ondanks alles slaagt de fiscus erin zijn belangrijkste taak te volbrengen: „De medewerkers van de Belastingdienst zijn gewoon hun werk blijven doen en innen nog steeds per werkdag gemiddeld 1 miljard euro ter financiering van onze publieke voorzieningen.”

Waar is het op gebaseerd?

In de inleiding van het onderzoeksrapport naar de misstanden bij de fiscus verwijzen de auteurs Tjibbe Joustra en Hans Borstlap naar de begroting van het ministerie van Financiën. De twee onderzoekers schrijven: „Vorig jaar is er zelfs 4,3 miljard euro meer opgehaald dan werd voorzien bij de Miljoenennota 2017.”

En, klopt het?

In de vele debatten in de Tweede Kamer over de organisatorische puinhopen bij de Belastingdienst werd de claim van de onderzoekers dikwijls verkeerd geparafraseerd. Dan sprak men over „1 miljard per dag” als zij de fiscusmedewerkers een compliment wilden maken over hun arbeidsethos. 1 miljard euro per dag zou op een jaaropbrengst door de Belastingdienst van 365 miljard neerkomen (vorig jaar zelfs 366 miljard, want het was een schrikkeljaar). Volgens een woordvoerder van het ministerie van Financiën moet het dan ook gaan om het „aantal werkdagen”, precies zoals de onderzoekers het formuleerden. Dat zijn er 260: 52 weken maal 5 werkdagen. (Daar gaan dan wel de erkende feestdagen nog vanaf, waarvan alleen Tweede Paasdag, Hemelvaart en Tweede Pinksterdag altijd op een doordeweekse dag vallen.)

Dit lijkt min of meer te corresponderen met wat in het onderzoeksrapport staat: „De dienst moet ruim 260 miljard euro per jaar zien binnen te halen.”

Wordt dat ook gehaald? In de Miljoenennota 2017 staat het er iets anders. In 2016 zijn de belastinginkomsten van de rijksoverheid begroot op 152,1 miljard, dit jaar op 160,9 miljard. Dat is dus zo’n 100 miljard onder de doelstelling van ruim 260 miljard.

Maar de Belastingdienst haalt niet alleen belastingen op bij burgers en bedrijven. Volgens de eigen taakomschrijving houdt de fiscus zich bezig met „de heffing, controle en inning van rijksbelastingen, bijdragen zorgverzekeringswet, premies volksverzekeringen en premies werknemersverzekeringen”.

Die andere inkomstenbronnen staan in de tabel ‘Ontwikkeling inkomsten in 2015-2017’ in de Miljoenennota. Aan premies volksverzekering en werknemersverzekeringen was voor 2016 99,2 miljard geraamd (99,7 miljard in 2017). Daar vallen ook de ‘bijdragen zorgverzekeringswet’ onder. Samen met de belastingontvangsten zijn de totale inkomsten voor 2016 geraamd op 251,3 miljard en voor dit jaar op – daar is-ie – 260,6 miljard euro. In de jaren vóór 2016 lagen de inkomsten lager (in 2012, bijvoorbeeld, 232,4 miljard). In de laatste stand van zaken rond de overheidsfinanciën (Najaarsnota 2016) meldde minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) een nieuwe meevaller. De belastingopbrengsten zullen in 2016 4,3 miljard hoger uitkomen dan eerder begroot. De totale inkomsten in 2016 komen daarmee vermoedelijk uit op 255,6 miljard euro. Dat is bijna 260 miljard.

Conclusie

Uitgaande van 260 werkdagen per jaar klopt de opmerking dat de Belastingdienst in 2016 en dit jaar circa 1 miljard euro per dag heeft opgehaald c.q. zal ophalen. De stelling is waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt