Zeven vragen over de juridische strijd rond Trumps inreisverbod

Vannacht stelden drie federale rechters vragen over het omstreden inreisverbod. Ze gaan oordelen of de opschorting van kracht moet blijven. Hoe staat de juridische zaak er nu voor?

Het gebouw van het Amerikaanse Hooggerechtshof in Washington DC. Foto Pablo Martinez Monsivais/AP

Nog geen drie weken is Donald Trump president, maar hij is al verwikkeld in een felle juridische strijd over zijn meest omstreden maatregel: het voorlopige Amerikaanse inreisverbod voor burgers van zeven overwegend islamitische landen. Het is een krachtmeting tussen zijn invloed en die van de Amerikaanse gerechtelijke macht.

Hoe werkt de strijd om Trumps decreet? Klik op de afbeelding voor een grotere versie. Graphic Studio NRC

Dinsdagnacht stelden drie federale rechters in San Francisco vragen over het inreisverbod, om te bepalen of het terecht is opgeschort door een lagere rechter in Seattle. Hun uitspraak, die deze week wordt verwacht, zal een belangrijke indicatie geven voor het uiteindelijke lot van het decreet.

Bij de juridische strijd gaat het uiteindelijk over de rechtmatigheid van de stap: is Trump als president van de Verenigde Staten bevoegd om met een pennenstreek de visa van tienduizenden mensen in te trekken, en de gehele bevolking van zeven overwegend islamitische landen de toegang tot de VS voorlopig te ontzeggen? Of overtreedt hij de wetten van het land, met name de Grondwet?

De voornaamste rechtszaak tegen het inreisverbod is die van de staat Washington, gesteund door de staat Minnesota. Die staten hebben voorlopig met succes betoogd dat hun bedrijven, universiteiten en burgers schade ondervinden van het decreet. Zij willen dat van tijdelijk uitstel van het inreisverbod voorgoed afstel komt.

Lees ook: Scepsis over ‘hypocriet’ verzet van Silicon Valley tegen Trump, over techbedrijven die juridische stappen ondernemen tegen het inreisverbod.

Waar staat de juridische strijd op dit moment?

Rechter James Robart van de federale rechtbank in Seattle heeft het inreisverbod vrijdag opgeschort, omdat hij meent dat twijfels over de grondwettelijkheid ervan mogelijk gegrond zijn. Hij heeft geen uitspraak gedaan over de vraag of het inreisverbod al of niet grondwettelijk is. Ook meende hij dat de staten onherstelbare schade kunnen ondervinden van de invoering ervan.

De regering-Trump is tegen die uitspraak in beroep gegaan bij het federale Hof van Beroep in San Francisco. Daarnaast heeft de regering het Hof zaterdag gevraagd om het inreisverbod direct weer in te stellen terwijl het proces loopt. Dat verzoek is zondag door het Hof afgewezen. Het Hof moet nu bepalen of de opschorting gehandhaafd moet blijven terwijl de partijen procederen over de grondwettelijkheid ervan.

Wat is er gebeurd bij de hoorzitting van dinsdagnacht?

Tijdens de hoorzitting van een uur, die per telefoon werd gevoerd, vroegen de rechters van het Hof zich af of het inreisverbod inderdaad discriminerend is tegen moslims, zoals tegenstanders zeggen. Een van de rechters wees erop dat 85 procent van de moslims in de wereld niet door het decreet wordt getroffen. Maar ook werd gewezen op uitspraken van Trump tijdens de campagne dat hij een moslimverbod wilde afkondigen. Is het decreet een verkapte poging daartoe?

Ook plaatsten de rechters vraagtekens bij de bewering van de regeringsadvocaat dat rechters geen bevoegdheid hebben om zich uit te spreken over het decreet van Trump, dat gaat over nationale veiligheid. Een van de rechters vroeg aan de regeringsadvocaat: „Betoogt u dat het besluit van de president niet getoetst kan worden?”

Lees ook de vijf vragen over het inreisverbod: Wat heeft Donald Trump nou precies besloten?

Waarom wordt de juridische strijd gevoerd bij rechtbanken in Seattle en San Francisco?

Dat heeft te maken met de structuur van het Amerikaanse rechtssysteem. Alle 50 staten hebben hun eigen rechtbanken, die zich uitspreken over staatswetten. Daarnaast heeft elke staat één tot vier rechtbanken voor federale zaken. In totaal zijn er 94 van die rechtbanken, de district courts, verspreid over twaalf federale juridische regio’s, ofwel circuits.

Omdat het bij het inreisverbod gaat om immigratie en veiligheid, beide federale verantwoordelijkheden, is de zaak aangespannen bij zo’n district court: de staat Washington is naar de federale rechter gestapt in Seattle. Omdat het immigratiebeleid landelijk gelijkmatig wordt uitgevoerd, had de opschorting betrekking op het hele land.

De staat Washington ligt in de enorme negende juridische regio van de Verenigde Staten, die het gehele westelijke deel van het land omvat, inclusief Alaska en Hawaï. Het beroep tegen de uitspraak van Robart loopt daarom bij het federale Hof van Beroep van de negende regio, het 9th U.S. Circuit Court of Appeals. Dat is gevestigd in San Francisco.

Wie bemoeien zich met de rechtszaak?

Diverse tegenstanders van het inreisverbod hebben steun uitgesproken voor de zaak tegen het decreet. Zo heeft een groep voormalige veiligheidsadviseurs en ministers van Buitenlandse Zaken, onder wie John Kerry en Madeleine Albright, een verklaring ingediend bij het Hof waarin wordt gesteld dat het decreet „de nationale veiligheid van de Verenigde Staten ondermijnt, in plaats van ons land veiliger te maken”.

Een groep van bijna honderd bedrijven, waaronder Google, Apple en Microsoft, betoogt dat het inreisverbod „beduidende schade toebrengt aan het Amerikaanse bedrijfsleven, innovatie en economische groei”.

Wat zijn de juridische argumenten tegen het inreisverbod?

Advocaten van de staten Washington en Minnesota menen dat het inreisverbod in strijd is met de Grondwet, omdat de overheid een voorkeur zou laten blijken voor een godsdienst boven een andere. Ook zou de maatregel discriminerend zijn op basis van nationale afkomst.

Bovendien heeft de president volgens de aanklagers „chaos ontketend” met zijn decreet. In concrete zin menen de aanklagers dat inwoners van de staten Washington en Minnesota schade ondervinden van het inreisverbod.

Wat zijn de juridische argumenten voor het inreisverbod?

De regering-Trump beroept zich bovenal op de plicht van de president om de nationale veiligheid te beschermen. De president heeft ruime bevoegdheden om maatregelen te nemen rond nationale veiligheid en op het gebied van immigratie. „Tijdelijke opschorting van de binnenkomst van zekere groepen vreemdelingen was op dit moment nodig om de nationale veiligheid te beschermen”, schreef Noel Francisco, waarnemend procureur-generaal namens Trump.

Het andere belangrijke argument van de regering is dat rechters hun boekje te buiten gaan met de opschorting van het decreet. De uitspraak van rechter Robart is volgens het ministerie van Justitie „een ontoelaatbare inbreuk op de grondwettelijk autoriteit van de politieke tak over buitenlands beleid, nationale veiligheid en immigratie”.

Wat zijn de volgende stappen?

Het Hof van Beroep in San Francisco doet waarschijnlijk deze week uitspraak. Het invloedrijke Hof heeft een reputatie als een van de meest progressieve rechtbanken in het land. De rechters bij de zaak zijn William Canby (voorgedragen door de Democratische oud-president Jimmy Carter), Richard Clifton (voorgedragen door de Republikein George W. Bush), en Michelle Friedland (voorgedragen door Barack Obama).

De verliezende partij gaat zo goed als zeker in beroep bij het Hooggerechtshof in Washington D.C. Het Hooggerechtshof heeft een vacante zetel en bestaat momenteel uit acht rechters, vier conservatieven en vier progressieven. Een beoogde nieuwe opperrechter, Neil Gorsuch, is door Trump voorgedragen maar zal niet op tijd worden geïnstalleerd om mee te beslissen over het inreisverbod.

Als het Hooggerechtshof in een impasse belandt, blijft de uitspraak van het hof in San Francisco van kracht. Pas dan begint de strijd over de eigenlijke vraag: is het decreet grondwettelijk? Die begint opnieuw bij rechter Robart in Seattle.

Lees het laatste nieuws op ons Trumpblog