Commentaar

Trump loopt (hopelijk) op tegen grens van zijn macht

Wat hebben het Openbaar Ministerie en Donald J. Trump, president van de Verenigde Staten, met elkaar gemeen? Zij leden de afgelopen dagen een vergelijkbare nederlaag in de rechtszaal, in kwesties waarin het publieke vertrouwen in de rechtspraak ter discussie is gesteld.

De rechtbank Amsterdam liet de moordenaar van Pim Fortuyn, Volkert van der G., vrij, tegen de wens van het OM in. De aanklager mag volgens de rechter niet de eis stellen dat ‘naar behoren’ voldoen aan de meldplicht bij de reclassering hetzelfde moet zijn als een ‘succesvol’ contact. Een nuance, maar toch. En de rechter in Seattle, Washington, verwierp het spoedappel dat de Amerikaanse regering had ingesteld over het presidentiële inreisverbodeen eerder rechterlijk verbod bleef zo in stand.

Hiermee werd in beide gevallen een belangrijk rechtsstatelijk principe gedemonstreerd. Namelijk dat in een democratie ook de uitvoerende macht gecontroleerd wordt. Daarbij wordt getoetst aan de wet en de jurisprudentie en in beginsel voorbij gegaan aan het sentiment ‘du jour’. Of dat nu bij het publiek opspeelt (Van der G.) of bij de president van de VS. Of zoals de vertegenwoordiger van de staat Washington, Bob Ferguson zondag zei: „De wet is een machtig ding, iedereen legt er verantwoording aan af, ook de president van de VS.” Daar zorgt de onafhankelijke rechter voor, doorgaans voor het leven benoemd.

Waarna de Amerikaanse president een tirade tegen de „zogenaamde rechter” afstak. Als er iets „ergs” zou gebeuren dan was dat hierna zijn schuld. En: de rechtspraak maakt het beveiligen van de VS wel „heel moeilijk”. Vicepresident Pence liet weten dat de president „zeer gefrustreerd” was over de gang van zaken, wat dus heel gezond voor hem is. Kennelijk is de president bezig om de grenzen van zijn macht tot het uiterste te testen; hopelijk heeft hij nu iets geleerd.

Trumps uithaal past naadloos bij de ‘neprechters’ van Wilders, de ‘kanker van de democratie’ (Berlusconi) of het ‘landverraders’ van de Daily Mail. Dergelijke uitspraken zijn ondermijnend, beschadigend voor de democratie en dus verwerpelijk. Rechterlijke uitspraken die onjuist zijn, kunnen in hoger beroep worden bestreden. Of met nieuwe wetgeving voortaan onmogelijk gemaakt. De rechtspraak maakt ultimo uit hoe groot de macht van de Amerikaanse president is – en of de Britse premier buiten het parlement om het EU-lidmaatschap mag opzeggen. Daarmee wordt de burger beschermd tegen machtsmisbruik. Zo wordt hem gegarandeerd dat de soevereiniteit van de staat bij het volk blijft en niet gekaapt kan worden door machthebbers die zichzelf daarvoor in de plaats stellen.