Klimaat

Militairen zijn de nieuwe bondgenoot van milieuactivisten

Op de Future Force Conference in Den Haag wordt deze week nagedacht over de krijgsmacht van de toekomst. Klimaatverandering speelt daarbij volgens Kitty van der Heijden terecht een belangrijke rol.

Foto AP

Er is doorgaans, behalve de kleur van de Landmachtbaret, weinig ‘groens’ aan defensie. Maar militairen zijn wereldwijd  bezig met een inhaalslag. Er kleven grote risico’s aan klimaatverandering en waterschaarste, die leiden tot voedseltekorten, sociale instabiliteit en soms gewapend conflict tussen en binnen landen. Vandaag al, en morgen al helemaal.

Donderdag begint de Future Force conferentie in Den Haag, een mondiale conferentie over de krijgsmacht van de toekomst. Uiteraard zal het veelvuldig gaan over de nieuwe wereldorde na het aantreden van president Trump. Maar het gevaar voor de wereldvrede en veiligheid komt ook uit een andere hoek. De commandant der strijdkrachten generaal Tom Middendorp noemde klimaatverandering tijdens een conferentie in december 2016 ‘de grootste dreiging voor de mensheid’.

Lont in het kruitvat

Vaak wordt Syrië genoemd als het voorbeeld waarbij natuurlijke factoren het lont in een kruitvat werden: een uitzonderlijk intense, jarenlange droogte die zorgde voor waterschaarste. De oogst van water-intensieve gewassen als katoen en granen, niet geschikt voor het gebied maar aangejaagd door irrigatiesubsidies van Assad, mislukte grotendeels, en ruim drie kwart van de veestapel overleed. Boeren vluchtten van het platteland naar de stad, waar ze geen werk konden vinden door de vele andere vluchtelingen. Na een droogte in Rusland in 2010, waardoor de graanprijzen op de wereldmarkt sterk stegen, verkocht Assad zijn strategische voedselvoorraden, om met de opbrengst wapens te kopen. Het gevolg is bekend: na voedselonzekerheid kwam de onrust die uitmondde in opstand. Hoewel analisten de crisis in Syrië een ‘onverwachte’ uitbarsting noemden, waren de ingrediënten voor deze crisis al jaren daarvoor gezaaid.

Het toekomstbeeld is verre van rooskleurig. Klimaatverandering zal bijvoorbeeld de landbouwopbrengsten in Afrika sterk verminderen. Door bevolkingsgroei en toenemende vraag heeft rond het midden van de eeuw 40 procent van de mensheid last van waterschaarste. Voor ruim 2 miljard van hen is die schaartse zo nijpend, dat het sociaal-economische ontwikkeling niet alleen afremt, maar zelfs de moeizaam geboekte vooruitgang teniet doet. Hoewel grensoverschrijdende waterwegen in het verleden veelal eerder tot samenwerking dan oorlog leidden, is de verwachting dat toegang tot, en controle over, schaars water in toenemende mate tot meer dan verbaal geweld zal leiden.

Watercentrale gebombardeerd

Water is steeds vaker een instrument in oorlogsvoering. In Syrië werden water- en energiecentrales gebombardeerd. In de Gazastrook is vervuiling van grondwater een van de nagenoeg onopgemerkte gevolgen van het conflict. Controle over de strategische dammen in de Tigris en Eufraat is een centraal element in de strategie van ISIS in Syrië en Irak.

Tel je daar bij op de effecten van verzilting in dichtbevolkte kustgebieden en bodemdegradatie, alsook van bevolkingsgroei en groeiende ongelijkheid, dan zie je niet alleen voedselschaarste ontstaan, maar vooral ook een voedingsbodem voor sociale ontwrichting en toenemend terrorisme. De gevolgen daarvan blijven niet beperkt tot de regio – dat hebben we de afgelopen jaren wel geleerd.

Complexe en explosieve cocktail

Natuurlijke factoren als klimaatverandering en waterschaarste, in combinatie met onverantwoord (landbouw)beleid, uitsluiting en ongelijkheid: het is een complexe, explosieve cocktail. Zelden zal een van deze oorzaken alleen de lont in het kruitvat zijn. Actie op alle fronten is cruciaal voor een veilige, stabiele wereldorde. Nederlands’ lidmaatschap van de VN Veiligheidsraad in 2018 biedt een mooi moment om te etaleren dat de krijgsmacht van morgen ook voor het milieu moet zorgen.

By failing to prepare, you are preparing to fail”, zei president Benjamin Franklin ooit. Nederland was in Afghanistan een pionier met de 3D benadering (Defense, Diplomacy, Development). Daar moeten we snel de 3A benadering (Analyze, Alert, Act) aan toevoegen: met scenario-analyses, mondiale aandacht voor de consequenties van klimaatverandering en milieudegradatie voor vrede en veiligheid, en het drastisch reduceren van de eigen voetafdruk. Milieuactivisten en ontwikkelingswerkers vinden in militairen een nieuwe bondgenoot. Dat hebben ze onder de huidge Amerikaanse president hard nodig.

Blogger

Kitty van der Heijden

Kitty van der Heijden werkt in Ethiopië voor het World Resources Institute.