Met alternatieve feiten bouwen aan alternatieve werkelijkheid

Analyse Het Witte Huis presenteert ‘feiten’ die aantoonbaar onjuist zijn. Is dit uit frustratie of is er een patroon?

Trumps perschef Sean Spicer en Trumps adviseur Kellyanne Conway. Foto Jonathan Ernst/Reuters

Maandag hield het Witte Huis opnieuw vast aan een voorstelling van de werkelijkheid die eenvoudig te ontkrachten is.

Het publiceerde een lijst van door IS georkestreerde of geïnspireerde terroristische aanslagen waarvan volgens Trumps perschef, Sean Spicer, de pers ‘te weinig’ verslag had gedaan. De lijst noemt onder meer de aanslagen in Orlando en Parijs.

Spicers lijst was het gevolg van een bewering van Donald Trump. Die beschuldigde tijdens een speech op een luchtmachtbasis in Florida de pers ervan islamitische terreuraanslagen bewust te verhullen. „Het is op een punt gekomen waarop er niet eens meer over wordt geschreven”, zei Trump.

„In veel gevallen wil de zeer, zeer oneerlijke pers hier geen verslag van doen. Ze hebben hun redenen, en jullie snappen dat.”

Het Witte Huis heeft gezegd dat ‘de meeste’ van de 78 aanslagen op de lijst van door IS geïnspireerde aanslagen die het maandag verspreidde, niet genoeg aandacht kregen. Op de kaart hieronder wordt dat gecheckt. De rode stippen zijn volgens Trump onderbelichte aanslagen.

Trump gaf geen voorbeeld en lichtte de beweegredenen die hij aan de pers toeschreef niet toe.

Op de lijst staan 78 aanslagen, gepleegd van september 2014 tot en met december 2016, waarvan, zo zwakte Spicer Trumps woorden af, „de meeste niet de aandacht hebben gekregen die ze verdienden”.

De lijst is zo op een opmerkelijke manier onwaar. Van de grote aanslagen die erop staan is in de VS en Europa in extenso verslag gedaan, maar ook de meeste incidenten met weinig slachtoffers zijn door grote nieuwsorganisaties gemeld. Dat dit door iedereen eenvoudig te verifiëren is, lijkt voor het Witte Huis geen probleem.

Daarmee lijkt de regering een nieuw ‘alternatief feit’ in stelling te brengen, de term die Trumps adviseur Kellyanne Conway muntte in de eerste dagen van diens presidentschap als reden dat het Witte Huis bleef volhouden dat een recordaantal mensen Trumps inauguratie bijwoonde.

Twitter avatar kylegriffin1 Kyle Griffin Must-watch—
CONWAY: Spicer gave “alternative facts.”
TODD: “Alternative facts are not facts. They are falsehoods.”
https://t.co/lehEYeAojz

Twee en een halve week later zijn ‘alternatieve feiten’ al grond voor beleid, zoals bij het regeringsonderzoek naar de stemfraude waarvoor bewijs ontbreekt.

Ook het inreisverbod dat Trump uitvaardigde tegen vluchtelingen en migranten uit zeven moslimlanden, vindt geen grond in feiten. De maatregel werd gepresenteerd als een middel tegen moslimterreur, maar op Amerikaanse bodem werd nooit een aanslag gepleegd door iemand uit die landen. Dat was ook een reden dat een rechter het decreet vrijdag tot nader order terzijde schoof.

Hierna riep Trump er op Twitter toe op de schuld van een eventuele nieuwe aanslag op de rechterlijke macht te schuiven.

Op zijn beurt zorgde het inreisverbod ook voor nieuwe ‘alternatieve feiten’. Afgelopen week verdedigde Kellyanne Conway het met een verwijzing naar twee Irakese immigranten die ‘het brein waren achter het bloedbad van Bowling Green’. „De meeste mensen weten dat niet, omdat er niet over wordt geschreven”, aldus Conway. Maar over het bloedbad van Bowling Green is niet geschreven omdat het nooit plaatsvond – Conway verzon het. In deze plaats in Kentucky werden in 2011 twee Irakezen gearresteerd die wapens naar hun vaderland wilden smokkelen.

Conway bood haar excuses aan voor de ‘vergissing’, maar zij bleek het ‘bloedbad’ al twee keer eerder te hebben beschreven.

De claim dat de pers niet of te weinig zou schrijven over islamitische terreur is niet voorbehouden aan de regering Trump. Ultrarechtse complotsites als Infowars van Alex Jones doen met enige regelmaat dezelfde bewering.

In de entourage van Trump beschouwen de aan radicaal rechts gelieerde topstrateeg Steve Bannon en nationale veiligheidsadviseur Michael Flynn de radicale islam als de grootste bedreiging voor de VS. Het inreisverbod is een gevolg van deze overtuiging, net als de straffe taal tegen Iran. Vorige week berichtte Reuters dat de regering van plan is een programma voor contraterrorisme, dat ook bestemd was voor het infiltreren van white supremacists, uitsluitend nog op de radicale islam te richten. Het nieuws stuitte op veel kritiek van experts, en het plan is nog niet doorgezet.

Maar Trumps opmerking en lijst met terreuraanslagen van maandag kunnen in het licht van dit alles worden gezien. Of zij nu strategie zijn of improvisatie, de ‘alternatieve feiten’ waaraan de regering vasthoudt, vormen bouwstenen van een ‘alternatieve werkelijkheid’ . Een werkelijkheid waarin de dreiging van islamitische terreur op Amerikaanse bodem zó acuut is, dat vergaande maatregelen en delegitimatie van rechtsstaat en journalistiek gerechtvaardigd zijn.