Interview

‘Getuigenissen van onschatbare waarde’

In acht Europese landen worden getuigenissen verzameld van (ex-)sporters naar grensoverschrijdend seksueel gedrag. Niet in Nederland.

Bettina Rulofs: "In Hongarije en Slovenië is seksueel overschrijdend gedrag een taboe." Robin Utrecht

Ze noemt het „een van de ergste verhalen”. De twee broers – de een was acht, de ander twaalf – die werden misbruikt door hun coach. „Toen ze hun moeder erover vertelden, diende zij een klacht in”, zegt Bettina Rulofs van de Duitse sportuniversiteit in Keulen. „Maar wat deed de club? Zij stelde niet de coach op non-actief, maar verwijderde de jongens. Niemand geloofde hun verhaal.”

Rulofs (45) leidt een Europees onderzoek naar seksueel overschrijdend gedrag in de sport. Aan het project – waarvoor getuigenissen van (ex)-sporters worden verzameld – doen acht landen mee: België, Oostenrijk, Hongarije, Spanje, Denemarken, Slovenië, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk.

Sportkoepel NOC*NSF toonde namens Nederland interesse, maar meldde zich pas toen het onderzoeksgeld verdeeld was.

Rulofs: „Jammer, want ik had Nederland – zeer actief op dit terrein – er graag bij willen hebben.”

Het project kost zeven ton en wordt grotendeels bekostigd door de Europese Unie. Sporters uit de topsport en breedtesport kunnen zich melden via sportorganisaties en slachtofferhulp – al dan niet anoniem. „De getuigenissen zijn van onschatbare waarde”, zegt Rulofs. „Alleen zó kun je het onderwerp bespreekbaar maken en preventieve maatregelen bedenken.”

Het onderzoek ging vorig jaar van start en loopt tot de zomer van 2018. Het is de bedoeling om in alle deelnemende landen hoorzittingen te houden, waar sporters achter gesloten deuren hun verhaal kunnen doen voor beleidsmakers en medewerkers van sportbonden en de Kinderbescherming.

De meeste sporters doen mee op voorwaarde van anonimiteit, zegt Rulofs. „Maar nu en dan wil iemand ook praten met een journalist. Zoals oud-turnster Gloria Viseras, die namens Spanje deelnam aan de Olympische Spelen van 1980 in Moskou. Of de Engelse oud-voetballer Andy Woodward, die als tiener jarenlang werd misbruikt door zijn coach. „Door hun nek uit te steken laten ze andere sporters zien: je bent niet alleen, het helpt om erover te praten.”

Het onderzoek is bijna halverwege. Hebben zich veel sporters gemeld?

„We hebben afgesproken dat we per land zeven tot tien slachtoffers van seksueel geweld in de sport gaan interviewen. Dat lijkt weinig, maar we hebben er rekening mee gehouden dat we dat aantal niet overal gaan halen. In Duitsland zijn de gesprekken achter de rug en is een datum voor de hoorzitting geprikt. Ook in Engeland melden zich voldoende mensen.

Maar in bijvoorbeeld Slovenië en Hongarije is seksueel overschrijdend gedrag een taboe.

Het gaat er in die landen echt om spannen.”

Werkt de overheid het onderzoek daar tegen?

Stilte. „De onderzoekers doen hun best, maar het maatschappelijke klimaat maakt het er niet makkelijker op. Meer kan ik er niet over zeggen.”

Ziet u een rode draad?

„De getuigenissen lopen sterk uiteen. Soms gaat het om verbaal geweld, maar er zitten ook verkrachtingszaken tussen. Ik vertelde u over de twee broers die door hun mannelijke coach werden lastiggevallen, maar ik herinner mij ook een vrouw die door haar vrouwelijke coach werd misbruikt. Ze had genoeg talent voor het nationale team, maar hield op met sporten als gevolg van haar ervaringen.”

De algemene indruk is dat vooral vrouwelijke sporters door mannelijke coaches worden misbruikt.

„Ongeveer eenderde van de meldingen komt van mannen. Een stuk meer dan ik had verwacht. Opvallend is ook dat het misbruik in de meeste gevallen wordt gepleegd door een coach of iemand van de medische staf of wedstrijdorganisatie. Dat correspondeert niet met eerder Duits onderzoek. Daaruit blijkt dat vooral leeftijdsgenoten grenzen overschrijden in de sport.”

Seksueel misbruik is een wijdverbreid fenomeen. Wat maakt de verhalen van sporters anders?

„In de sportwereld doen zich vaak situaties voor die seksueel geweld in de hand werken. Samen omkleden en douchen. Samen slapen bij toernooien of trainingskampen. Sporters zijn gewend grenzen te verleggen. Ze klagen niet bij lichamelijke pijn. Wie een coach wil pleasen om te voorkomen dat hij uit de selectie wordt gezet, maakt zich kwetsbaar. Dat komt terug in vrijwel alle verhalen.”

Oud-wielrenster Petra de Bruin vertelde vorig jaar dat zij was misbruikt. Daarna kondigde NOC*NSF onderzoek aan. Zijn getuigenissen van iconen nodig voor een omslag?

„Gaat zij campaignen voor dit onderwerp? Dat zou een doorbraak zijn! In Duitsland en het Verenigd Koninkrijk is sprake van een omslag in het denken over seksueel geweld in de sport. Overheden trekken geld voor onderzoek uit. Wie weet staat Nederland ook aan de vooravond van zo’n omwenteling.”