Verwijt uit VS over Duitse export raakt snaar in Europa

Valutamanipulatie

Duitsland buit volgens Trump andere landen uit met goedkope export. Nog steeds kibbelt Europa erover, vooral onderling.

Foto iStock

Die adviseur van Donald Trump blijkt toch een gevoelige snaar geraakt te hebben. Vorige week dinsdag zei Peter Navarro, voorzitter van de nieuw opgerichte Nationale Handelsraad, dat Duitsland andere eurolanden en de Verenigde Staten „uitbuit” met de „duidelijk ondergewaardeerde euro”. En nu heeft Europa het daar nog steeds over.

De discussie speelt zich niet meer zozeer af met de Amerikanen, maar vooral binnen Europa. Al langer bestaande spanningen in de muntunie komen aan de oppervlakte: Duitsland levert weer eens kritiek op de Europese Centrale Bank (ECB) en Italiaanse politici nemen Duitsland onder vuur. Als Navarro’s doel was om in Europa verdeeldheid te zaaien, dan is dat aardig gelukt.

Wolfgang Schäuble, de Duitse minister van Financiën, zei afgelopen weekend tegen de krant Der Tagesspiegel dat het grote Duitse handelsoverschot grotendeels de schuld is van de ECB. Dit overschot – Duitsland exporteert veel meer dan het importeert – staat centraal in de aanval van Navarro. Ruim 300 miljard dollar bedroeg het Duitse handelsoverschot in 2016, volgens het Internationaal Monetair Fonds. Vergelijk dat eens met de handelsbalans van de Verenigde Staten: een tekort van 469 miljard dollar.

Eigenlijk erkent Schäuble dat er wel iets aan de hand is: „De eurokoers is, als je er goed naar kijkt, te laag voor de concurrentiekracht van de Duitse economie”, zegt hij. De euro was begin 2014 nog bijna 1,40 dollar waard, nu rond de 1,08 dollar. Hoe goedkoper de euro, hoe betaalbaarder een BMW wordt voor een klant in Californië.

Die lage eurokoers heeft meerdere oorzaken, maar een belangrijke is inderdaad het monetaire beleid van de ECB. De ECB-rente staat op nul en de centrale bank koopt honderden miljarden euro’s aan staatsleningen. Er komen meer euro’s in omloop en dit drukt de prijs van de munt. Toen ECB-baas Mario Draghi met dit beleid begon, „heb ik hem gezegd dat hij daarmee het Duitse exportoverschot op zou drijven”, zegt Schäuble.

Tijdens een hoorzitting in het Europees Parlement ging Draghi gisteren niet in op Schäuble, maar wel op Navarro. „Wij zijn geen valutamanipulatoren”, zei hij. De VS en de eurozone zitten op „andere punten in de economische cyclus”, aldus de ECB-president. Een paar jaar geleden nog was het de Amerikaanse centrale bank die miljarden in de economie pompte, wilde Draghi maar zeggen.

Wolfgang Münchau, columnist van zakenkrant Financial Times, pakte maandag de Duitsers wel aan. Navarro „heeft een punt”, schrijft hij. Eerst maakte Duitsland de eigen export concurrerender, door de lonen te drukken. Na de financiële crisis stond het land er vervolgens op dat andere eurolanden gingen bezuinigen, schrijft Münchau. Ook wil het zelf geen overheidstekorten meer. Investeringen vinden daarom noch in Duitsland, noch elders in eurozone voldoende plaats. Vanwege dit door Berlijn geïnspireerde „incompetente crisismanagement” moest de ECB wel ingrijpen, aldus de columnist. Het resultaat is een ultraconcurrerend Duitsland met een goedkope munt.

Italiaanse frustratie

Matteo Renzi, de recent afgetreden premier van Italië, wees de Duitsers vorige week op de Europese regels. Een handelsoverschot mag niet meer dan 6 procent bedragen, maar het Duitse overschot bedraagt 8,5 procent (en het Nederlandse zelfs 9 procent). „Een schending van de regels die heel Europa schaadt”, zei Renzi. Vanuit rechtse Italiaanse hoek klonk het: „Trump heeft gelijk”.

Niet voor niets slaan Navarro’s woorden het meeste aan in Italië. De eurozone doet het economisch inmiddels heel aardig – mogelijk valt het groeicijfer van ruim 1,5 procent voor heel 2016 zelfs hoger uit dan dat in de VS – maar de Italiaanse economie blijft stagneren. In het verleden devalueerden de Italianen hun lire in zo’n situatie. Maar als lid van het eurogebied kunnen ze dat niet meer.