Het verdriet van ivoormeester Zheng

Internationale milieuorganisaties zijn maar wat blij met het Chinese verbod op de handel in ivoor. Maar legale ivoorfabriekjes en handelsbedrijven vrezen de „storm niet te zullen overleven”.

Een ivoorbewerkingsfabriek in Beijing, China. Foto Brent Stirton/Getty

Meester-ivoorbewerker Zheng Suisheng (63) in het Zuid-Chinese Wenzhou voelt zich overvallen en dat is hij ook. De ministeriële fax met de opdracht zijn ivoorbewerkingsbedrijf meteen na de Chinese nieuwjaarswisseling te sluiten berustte op een misverstand. Dacht hij eerst. Tot het telefoontje van het districtsbureau waarin de sluiting, dit jaar, van de grootste afzetmarkt voor legaal en illegaal olifantenivoor ook mondeling werd bevestigd.

Meester-ivoorbewerker Zheng Suisheng in zijn ivoorbewerkingsbedrijf in Wenzhou. Foto Oscar Garschagen

„Het is heel spijtig, heel frustrerend en ook heel tragisch dat op deze manier een eeuwenoud cultureel erfgoed verloren gaat”, zegt hij in het kantoor van zijn decennia oude Huabao Ivoorbewerking Onderneming.

Uiteraard jubelen de internationale milieu-organisaties, maar voor de 34 legale ivoorfabriekjes en 143 handelsbedrijven betekent de ommezwaai van de Chinese autoriteiten „een storm die wij waarschijnlijk niet zullen overleven”.

Natuurlijk wist meester Zheng, een van de beste ivoorgraveurs in Zuid-China, dat China onder internationale druk stond om na de invoering in 1989 van een import- en exportverbod nieuwe acties te ondernemen ter bescherming van de Afrikaanse olifanten. Hij wist als prominent lid van de overkoepelende Associatie van Ivoorbewerkingsbedrijven dat de leiders in Beijing de aanhoudend slechte publiciteit over China’s rol in de olifantenjacht beu waren.

En de haaienvinnen?

Maar dat ‘Grote Vader Xi’ aan de vooravond van de beëdiging van de Amerikaanse president Trump een groot gebaar zou maken, verraste hem pijnlijk. „Wij werken alleen met legaal ivoor van voor 1989. Mijn bedrijf sluiten, zal geen verschil maken voor de kuddes in Afrika. We gebruiken nooit illegaal ivoor”, zucht hij.

Voor China’s internationale pr-campagne maakt dat geen verschil. Nog voor de beëdiging van America First-president Trump wilde Xi Jinping laten zien dat zijn ‘Land van het Midden’ een verantwoordelijk wereldburger is. In zijn toespraak in Davos herhaalde hij vorige maand dat China ook het klimaatakkoord zal verdedigen en uitvoeren. Milieuorganisaties in Beijing verwachten meer van dit soort aankondigingen en gebaren, waaronder een verbod op het gebruik van alle wilde dieren voor traditionele Chinese medicijnen en een verbod op de consumptie van haaienvinnen.

Meester Zheng probeert niet al te bitter te klinken, maar dat kost hem zichtbaar moeite. Zelfs in tijden van burgeroorlog, chaos en grote politieke, anti-kapitalistische campagnes, zoals de Culturele Revolutie, stopte hier in Wenzhou de ivoorbewerkingsindustrie nooit.

„Wij zorgden juist in tijden van onrust en afsluiting van de wereld voor buitenlandse deviezen door verkoop van bewerkt ivoor in Zuidoost-Azië.”

Beeldjes van Mao Zedong

Vanuit de werkplaats waaien de geluiden van de schurende, piepende slijpmachines en het fijne, zachte ivoorstof zijn kantoor in. De open deur naar de showroom biedt zicht op honderden roomwitte beelden, veelal gebeeldhouwde scènes uit de klassieke literatuur en de poëzie. Tussen de vitrines met boeddhistische goden en enkele kolossale Feniks-schepen staan op houten voetstukken glanzend gepoetste en geglazuurde slagtanden, sommigen met diepe, verkleurde krassen, herinneringen van het olifantenleven in de Afrikaanse wildernis. Alle olifanten-slagtanden beschikken over een identiteitsbewijs.

De kleinere vitrines zijn gevuld met beeldjes van Mao Zedong en de Goden van de Literatuur, de Wijsheid en van de Lange Levensduur. Daartussen valt een boerenmeisje met een familie eenden op. „Herinneringen aan eenvoudiger tijden zijn nu weer populair”, legt Zheng uit. Van recentere datum is het ivoren beeldje van een jonge surfer op een golf. Zheng vraagt voor deze poging tot modernisering van zijn oeuvre maar liefst 15.000 euro. „Daar is twee maanden aan gewerkt”, zegt hij. Toch pittig als bedacht wordt dat een kilo ivoor 1.000 dollar kost. Het grootste Feniks-schip in zijn collectie kost zo’n 350.000 euro.

Foto’s Oscar Garschagen

Na een lange loopbaan, waarin hij net als veel van zijn collega’s een gefortuneerd man is geworden, lijkt hij te berusten in het lot dat de autoriteiten in Beijing hebben bepaald. Maar dat is schijn. Hij heeft zijn hoop gevestigd op de mogelijkheid dat de legale ivoorateliers worden omgevormd tot musea; tot „speciale plaatsen voor eeuwenoud cultureel erfgoed”, om de missive uit Beijing te citeren. WWF en WildAid waarschuwen al voor het risico dat deze „musea’’ gebruikt zullen worden door lokale autoriteiten, die vaak nauw betrokken zijn bij de legale en illegale handel, om het verbod te omzeilen. Er mogen ook in de toekomst „speciale ivoorveilingen’’ gehouden worden voor „speciale gelegenheden”.

Op de vraag of hij de slacht van 144.000 olifanten in de afgelopen zeven jaar kan goedkeuren, antwoordt Zheng op felle toon ontkennend.

„Ik ben daar ook heel erg op tegen, de stropers zijn misdadigers, maar er zou een verschil gemaakt moeten worden tussen illegaal verkregen ivoor en legaal ivoor van olifanten die een natuurlijke dood zijn gestorven. Het gebruik van ivoor van natuurlijk gestorven olifanten getuigt alleen maar van respect voor een bijzonder en wijs dier.”

Van marktregulering is in de praktijk niets terecht gekomen door de aanhoudend grote vraag naar ivoor in China en Zuidoost-Azië. Ivoorbewerkers in China hebben geen andere keuze dan hun bedrijven te sluiten of over te schakelen op het nog kostbaardere jade of op de fossielen van Siberische mammoeten.

Lees ook het interview met criminoloog Daan van Uhm: Zo loopt de illegale handelsroute in tijgerbotten en berberaapjes

Bergen zijn hoog, keizer ver weg

De belangrijkste vraag is nu of China ook echt, en dus niet alleen op papier, de ivoorbewerking en -handel gaat bestrijden. „De bergen zijn hoog en de keizer is ver weg”, is een bekend Chinees gezegd om de macht van Beijing te relativeren. Wenzhou, bakermat van het Chinese kapitalisme, staat bekend als stad waar wetten en decreten ontdoken worden.

Zeker hier, in deze metropool aan de Oost-Chinese Zee, is het risico groot dat legale ivoorbewerkers ondergronds gaan of zich verplaatsen naar Hongkong, Vietnam en de Filippijnen. En dan is er nog het probleem van de enorme legale en illegale voorraden. Volgens de Chinese ecoloog Zhang Li van de Normaal Universiteit van Beijing moeten de autoriteiten meer doen dan alleen een algemeen handels- en productieverbod afkondigen. „Dat is betekenisloos als de bestaande legale en illegale voorraden niet vernietigd worden’’, aldus Zhang, die ook de regering adviseert op het gebied van flora- en faunawetgeving.

Hij heeft voorgesteld de legale ivoorbewerkers en handelaren royaal te compenseren en hun legale voorraden, die geschat worden op 30 ton, op te kopen. „Dan weten we zeker dat dit ivoor niet ondergronds gaat.” Ook zou er een regeling moeten komen om de bezitters van de 1.000 ton illegaal ivoor te compenseren in ruil voor hun illegale voorraden. „Inderdaad, een soort amnestie- en opkoopregeling”, bevestigt Zhang Li. Geschatte kosten: 600 miljoen tot één miljard dollar.

(FILES) This file photo taken on May 29, 2015 shows a worker breaking ivory knives in Beijing.
China will ban all domestic ivory trade and processing by the end of 2017, state media reported on December 30, 2016, a move hailed by activists as a “game changer” for African elephants. / AFP PHOTO / FRED DUFOUR
(FILES) This file photo taken on May 15, 2014 shows seized ivory cut in pieces for incineration being displayed in Hong Kong.
China will ban all domestic ivory trade and processing by the end of 2017, state media reported on December 30, 2016, a move hailed by activists as a “game changer” for African elephants. / AFP PHOTO / PHILIPPE LOPEZ
Foto’s Fred Dufour en Philippe Lopez (AFP)

Zhengs showroom

In meester Zhengs showroom en werkplaats op de zesde verdieping van een anoniem, grijs flatgebouw blijft het deze hele middag opmerkelijk stil. Dat is zo vlak voor de Chinese nieuwjaarswisseling, ongebruikelijk, erkent hij.

„Nee, dat heeft niets met het handelsverbod te maken maar met de anticorruptie-campagne die een veel grotere invloed had en heeft”, grijnst meester Zheng. Sinds het begin van de Xi Jinpings campagne tegen hedonisme en spilzucht durven de partijkameraden en legerofficieren hun vriendschappen en bijzondere relaties niet meer te bezegelen met dure cadeaus van ivoor, zelfs niet als de afgebeelde figuren Mao Zedong of Xi Jinping zijn.

Zheng ontwaarde de afgelopen jaren nóg een voor zijn bedrijfsvoering nadelige trend.

„Ouders gaven vroeger hun kinderen die trouwden verschillende paren eetstokjes van olifantenslagtand en boeddhabeelden. Tegenwoordig zijn dat appartementen, auto’s en iPhones.”