NRC checkt: ‘1 op de 5 leraren geschiedenis vreest lessen over Holocaust’

Dat zei Esther Voet, hoofdredacteur van het Nieuw Israëlietisch Weekblad, vorige maand.

Bloemen liggen op het Spiegelmonument Nooit meer Auschwitz tijdens de Nationale Holocaust Herdenking. Foto Jerry Lampen/ANP.

De aanleiding

Op 24 januari was er in het Paleis der Academiën in Brussel een bijeenkomst ter gelegenheid van Holocaust Remembrance Day. Een van de sprekers in Brussel was Esther Voet, hoofdredacteur van het Nieuw Israëlietisch Weekblad. Ze zei daar onder meer: „Een op de vijf geschiedenisleraren in Nederland is bang om onderwijs te geven over de Holocaust.” Haar uitspraak werd op 24 januari getwitterd door Israel in the EU, een (Engelstalig) twitteraccount dat de betrekkingen tussen Israël en de Europese Unie wil bevorderen. Het bericht werd geretweet door Voet zelf.

Waar is het op gebaseerd?

Van haar inbreng in Brussel is geen tekst beschikbaar, maar Voet bevestigt telefonisch de uitspraak over de geschiedenisleraren. „Ik noemde er ook nog een bron bij, een artikel uit Elsevier uit 2010.”

En, klopt het?

In het voorjaar van 2010 liet Elsevier onderzoek doen naar onderwijs over de Tweede Wereldoorlog. Bureau ResearchNet zocht uit hoe werd omgegaan met thema’ s als antisemitisme en de Holocaust. Daarvoor benaderde het bureau geschiedenissecties van vijfhonderd scholen in het voortgezet onderwijs. In totaal 339 geschiedenisdocenten deden mee.

ResearchNet legde de geschiedenisleraren destijds de volgende vraag voor, mailt medewerker Danny Brukx: „De afgelopen jaren klaagden enkele docenten over het feit dat ze de Holocaust niet of nauwelijks in de klas ter sprake konden brengen wegens afwijzende reacties van vooral islamitische leerlingen. Heeft u dit soort afwijzende reacties zelf meegemaakt en wat deed u daarna?”

De respondenten konden kiezen uit de volgende antwoorden. Het aantal leraren dat voor het betreffende antwoord koos, staat erachter: „Ja, ik bleef de Holocaust op dezelfde manier behandelen” (23 keer); „Ja, ik veranderde de manier waarop ik de Holocaust behandelde” (4); „Ja, ik behandel de Holocaust sindsdien niet of nauwelijks meer” (1); „Nee, nooit meegemaakt” (311). In totaal 28 van de 339 leraren had dus weleens afwijzende reacties meegemaakt, 8 procent van het totaal.

Op 1 mei 2010 bericht Elsevier over de geschiedenisdocenten: „Bijna een op de tien [zegt] wel eens te hebben meegemaakt dat hij de Holocaust niet of nauwelijks ter sprake kon brengen in de klas.” Het blad tekent daarbij aan dat een op de vijf docenten in de vier grote steden dit meemaakte (22 procent).

Vijf jaar later keert het onderwerp terug in een breder onderzoek voor ministerie van Onderwijs. Onderzoeksbureau ITS van de Radboud Universiteit zoekt in 2015 uit welke maatschappelijke thema’s moeilijk liggen in de klas. Het onderzoek richt zich op de bovenste twee groepen van het basisonderwijs en op het voortgezet onderwijs. In totaal doen zo’n 1.100 docenten mee. Niet alleen geschiedenisdocenten, maar bijvoorbeeld ook leraren maatschappijleer.

De Telegraaf en andere media berichten begin juli 2015 over het onderzoek dat „één op de vijf leraren” het moeilijk vindt om in de klas onderwerpen als de Holocaust, fundamentalisme of antisemitisme aan te kaarten. Een onjuiste weergave, zegt Maarten Wolbers, een van de auteurs van het ITS-onderzoek destijds. „Een op de vijf is flink overschat wat betreft de Holocaust.” Voor het basisonderwijs kwamen de onderzoekers niet verder dan 8 procent, in het voortgezet onderwijs 3 procent. Moeilijkheden bij het onderwijs over de Holocaust kunnen voortkomen uit de „populatie van de school”, zeiden leraren in de enquête, maar ook uit afkeer van de „gruwelijkheid van het onderwerp”. Dat kan kinderen afstoten.

Vorige week kwam ander onderzoek uit, waaruit bleek dat leraren het lastig vinden met bepaalde onderwerpen om te gaan. Daarbij ging het echter niet om de Holocaust, maar om onderwerpen als terrorisme, het slavernijverleden en de situatie in Turkije en Rusland.

Conclusie

Esther Voet stelde dat een op de vijf geschiedenisleraren in Nederland bang is om onderwijs te geven over de Holocaust. Het Elsevier-artikel uit 2010 waarnaar Voet verwijst, spreekt echter over bijna één op de tien geschiedenis-leerkrachten in Nederland. Bovendien bleven de meeste ondervraagde leraren les geven in de Holocaust. Ander relevant nationaal onderzoek, dat van ITS uit 2015, levert evenmin houvast voor de stelling van Voet. We beoordelen haar uitspraak dan ook als onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl.