‘Als de politiek het laat afweten, moet de massa het doen’

Gasbevingen

Groningen verenigt zich met een fakkeltocht tegen de gaswinning. De bewoners eisen meer veiligheid. Zal het politici verleiden tot een stembusakkoord?

Foto Huisman Media/ANP

Er is een wonder gebeurd in Groningen. De geest is uit de fles. Schouder aan schouder zullen Groningers deze dinsdagavond in een fakkeltocht door de stad trekken. Burgemeesters met actievoerders van Schokkend Groningen, ‘stadjers’ naast ommelanders, studenten zij aan zij met landbouwers, raadsleden, ondernemers en hoogleraren en SP-leider Emile Roemer. Voor het eerst maken ze samen met de gedupeerden van de gasbevingen een vuist tegen „het grootste naoorlogse schandaal van Nederland”.

Die woorden komen van cabaretier Freek de Jonge – hij zal deze avond vooroplopen. Hij slaagde erin „met pastoraal werk het versnipperde verzet te verenigen” toen hij ter voorbereiding op zijn verkiezingsconference een week door de provincie trok. Oog in oog met „ontwrichte boerderijen, ontredderde bewoners en murw gebeukte belangenbehartigers” stelde hij vast: „Er tekent zich een catastrofe af in Groningen.” Toen daarna ook Arjen Lubach in zijn televisieprogramma de onafhankelijkheid van de schadeafhandeling genadeloos doorprikte, wonnen strijdlust en zelfvertrouwen het van de Groningse redelijkheid en bescheidenheid.

We hebben 3.000 fakkels klaarliggen, vertelt organisator Dick Kleijer van de Groninger Bodem Beweging (GBB). „Verenigd Groningen trekt ten strijde tegen de randstedelijke cultuur van zoeken-jullie-het-zelf-maar-uit. Want Groningers willen thuis net zo veilig zijn als andere Nederlanders.”

Iedereen moet komen, adviseert Jan Wigboldus, boer uit Garmerwolde en voorzitter van het Groninger Gasberaad zijn achterban via de huis-aan-huisbladen. „Ik heb in mijn leven nog nooit gedemonstreerd”, bekent hij, „maar als de politiek het laat afweten, moet de massa het doen.”

De vertrouwenscrisis in Groningen verdiept zich, constateert hoogleraar sociale psychologie Tom Postmes. „Onzekerheden stapelen zich op, terwijl Groningers snakken naar perspectief.”

Nadat de Onderzoeksraad voor Veiligheid al twee jaar geleden in een vernietigend rapport vaststelde dat veiligheid jarenlang een sluitpost was bij de gaswinning, staat die nog altijd niet voorop. VVD-minister Kamp en de PvdA gaven de Nederlandse Aardolie Maatschappij toestemming de komende vijf jaar 24 miljard kuub aardgas per jaar op te pompen. De NAM mag „gewoon doorpompen”, smaalt Dick Kleijer. Terwijl de versteviging van huizen die de toezichthouder als strenge voorwaarde stelde, nog moet beginnen.

Sterker: in november bleek uit een steekproef dat alle 1.450 geïnspecteerde huizen versterkt moeten worden. Postmes: „Realiseer je wat dat betekent voor alle 65.000 woningen met schade en 200.000 panden in het hele gebied. Zo’n versterkingsoperatie is ingrijpend, zeker als bewoners hun huis uit moeten. Dat wordt de volgende ramp voor de Groningers.” Dan, strijdbaar: „Ik heb onder bestuurders nog nooit zoveel animo gezien om te demonstreren. Als je één les kunt leren uit het verleden is het dat succesvolle revoluties vaak van boven komen.”

Ruimhartige schadeafhandeling

Freek de Jonge zal na afloop van de fakkeltocht een petitie aanbieden. De inzet: ruimhartige schadeafhandeling zonder bemoeienis van de gaswinner; een generieke uitkoopregeling; en alleen gas winnen als de Groningers veilig zijn. De hoop is dat de petitie de komende weken massaal ondertekend wordt en politici zal verleiden tot een stembusakkoord. Of die politieke wil er is, valt nog te bezien. Woensdagmiddag debatteren de lijsttrekkers in het Groningse provinciehuis.

Bij een eerdere krachtmeting stelde een meerderheid van kandidaat-Kamerleden het partijbelang nog voorop. Ook de verkiezingsprogramma’s reppen amper over wat de Onderzoeksraad voor Veiligheid cruciaal noemt: herstel van het vertrouwen van de Groningers. Vijf aanbevelingen deed de raad, in het rapport van twee jaar geleden. 1. Erken de fouten. 2. Versterk het veiligheidsgevoel en neem het gasgebouw op de schop – dat zijn alle partijen betrokken bij een gaswinningsbesluit. 3. Versterk de positie van de toezichthouder. 4. Communiceer eerlijk en transparant over de risico’s. En 5. Betrek meer ministeries dan alleen Economische Zaken bij Groningse gasbesluiten, zodat niet alleen de schatkist maar ook het welzijn van de Groningers meetelt.

Onderzoeksraad weer naar Groningen

Juist deze weken reist de Onderzoeksraad voor Veiligheid weer af naar Groningen en Assen. De raad wil van de overheden, gedupeerden en gaswinner NAM weten wat er van deze aanbevelingen terecht is gekomen. In een voortgangsrapportage zullen onze onderzoekers de balans opmaken, zegt woordvoerder Wim van der Weegen. Dat gebeurt op basis van gesprekken met alle betrokken partijen die eerder al schriftelijk reageerden op de aanbevelingen. In maart, op z’n laatst april, brengt de raad verslag uit.

Dick Kleijer van het bewonersverzet weet de uitkomst al. Er is weinig tot niets met de adviezen gebeurd, denkt hij. „Het gasgebouw is nog springlevend. De NAM heeft nog altijd z’n risicosommen niet op orde. En het onveiligheidsgevoel slijt niet, al wordt er door ons toedoen minder gas gewonnen en loopt het aantal bevingen terug.”

Postmes publiceert over de gezondheid van de Groningers deze dinsdagochtend een nieuw rapport van Gronings Perspectief, een langlopend onderzoek naar de gevolgen van de gasbevingen in de provincie. Zijn belangrijkste conclusie: „de gezondheid van gedupeerden met meervoudige schades gaat verder achteruit, terwijl het veiligheidsgevoel verbetert.

De gezondheid van gedupeerden met meervoudige schades gaat verder achteruit, terwijl het veiligheidsgevoel verbetert

Het komt er nu op aan, zegt secretaris Dick Kleijer van de Groninger Bodem Beweging. Met de verkiezingen voor de deur is dit het moment. „Als ons probleem nu niet wordt opgelost is dit land politiek en moreel failliet.” Politici moeten nu „rigoureus ingrijpen”, beaamt Freek de Jonge: het gasgebouw ontmantelen en inzetten op een alomvattend ‘Deltaplan’ voor de provincie. „Ik hoop dat politici schrikken van de opkomst vanavond en eindelijk met oplossingen aan de slag gaan.”

En anders? Dan dreigt het Grote Zwarte Gat, zegt de cabaretier, „en gaan we allemaal naar de haaien, Freek Vonk achterna.”

Kleijer zegt: „Dan hebben we de rechter nog.” Bij de Raad van State en ook de aardbevingskamer in Assen lopen meerdere zaken tegen het winningsbesluit en gebrekkige schadeafhandeling. En via het Hof in Leeuwarden probeert de bewonersorganisatie de Nederlandse Aardolie Maatschappij strafrechtelijk te laten vervolgen voor het veroorzaken van bevingsschade. „Daarover verwachten we binnenkort uitsluitsel.”