Waarom voelen je tanden ruw na het eten van spinazie?

Van die vragen

De wetenschapsredactie zocht uit waarom je tanden ruw aanvoelen na het eten van verse spinazie. Wat blijkt? Er bestaat een tandvriendelijk alternatief.

Foto iStock

Het zal je maar overkomen: heb je uren in de keuken gestaan om een overheerlijke spinazietaart te bakken – met bladerdeeg, kaas, bosuitjes en natuurlijk heel veel spinazie – en dan schuift je disgenoot het bord al na een paar happen van zich af. Niet omdat-ie het niet lekker vindt, „maar ik krijg er zo’n raar gevoel van op mijn tanden. Heel stroef. Alsof het glazuur oplost”.

Nee, het is geen smoes. Veel mensen die verse spinazie eten – rauw of gekookt – kennen het stroevetandengevoel. Ook rabarberliefhebbers kennen het.

Wetenschappers opperden in een vraag-antwoordrubriek uit The New York Times in 1991 nog dat het zou komen door de zanderige bodem waarin beide groenten groeien. Maar beter wassen helpt niet.

Het Ivoren Kruis, de Nederlandse Vereniging voor Mondgezondheid, noemt op de website salicylzuur als boosdoener: „Dit zuur etst een beetje het beschermende en smerende laagje van de tanden weg en zo worden uw tanden stroef.”

Inderdaad, salicylzuur kán schade toebrengen aan ons glazuur. Het staat bijvoorbeeld in het leerboek Dental Erosion: From Diagnosis to Therapy. Maar alleen in hoge concentraties en die zijn in spinazie en rabarber niet te vinden: nog geen milligram per 100 gram. Frambozen scoren hoger met 5 milligram in 100 gram vruchten.

Wat echt piekt in spinazie en rabarber (ruim boven de 600 milligram per 100 gram) is oxaalzuur. Dat wordt ook vaak als boosdoener aangewezen.

„Dat molecuul vormt samen met calcium calciumoxalaatkristallen die op het tandglazuur neerslaan. Dat veroorzaakt het stroeve gevoel”, zegt hoogleraar Cor van Loveren van het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam. Het calcium ervoor komt deels uit het tandglazuur. Dat is overigens niet schadelijk voor het gebit. Ook uit de pellicle komt calcium. „Dat is het dunne speeksellaagje dat zich via calcium bindt aan tandglazuur. De intacte pellicle zorgt er juist voor dat onze tanden glad aanvoelen.”

Oxalaat helpt daarnaast, zegt Van Loveren, tegen gevoelige tanden: als je teruggetrokken tandvlees hebt, komt er tandbeen bloot te liggen dat extra gevoelig is voor warmte- en koudeverschillen. Een laagje calciumoxalaatkristallen kan die hypersensitiviteit verminderen.

Hoe komt het nu dat de een gevoeliger is voor het spinazie-effect dan de ander? Dat heeft mogelijk met ons speeksel te maken. In het boek Speeksel en speekselklieren van Veerman en Vissink (2014) staat dat bepaalde types speeksel beter beschermen tegen onttrekking van calcium dan andere types. Wij hebben een mengvorm van die speekseltypes in onze mond, maar de onderlinge verhoudingen kunnen per persoon verschillen. Van Loveren: „Ook kan de manier van eten invloed hebben. Wie goed kauwt, zorgt ervoor dat zijn tanden extra veel in aanraking komen met de oxalaten.” Goede spinaziekauwers voelen hun tanden sneller stroef worden.

Wie de spinaziestroefheid wil voorkomen, kan simpelweg minder goed kauwen, of minder oxaalzuurrijke groenten eten. De tijd is daarvoor gunstig: er is op dit moment weinig spinazie door misoogsten in Zuid-Europa. Maar het stroeve effect is ook eenvoudig te verhelpen door tijdens het koken wat krijtpoeder toe te voegen aan de spinazie of rabarber: dan bindt het oxaalzuur aan de calciumionen in de kalk. Ook spinazie à la crème is een tandvriendelijk alternatief.