Vijf vragen over de wildgroei aan Unicef-ambassadeurs

Football Leaks Unicef heeft nu 378 ambassadeurs, bijna evenveel als de totale Verenigde Naties in 2006. De opbrengsten zijn moeilijk te meten. Over de kosten wordt geen openheid gegeven.

David Beckham bezoekt in november 2015 studenten van de Padam Jyoti school in Nepal, die in dat jaar getroffen werd door een aardbeving. Beckham brengt het bezoek in het kader van een fondsenwerving voor UNICEF. Foto Narendra Shrestha/EPA

David Beckham loopt de kantjes ervan af. Zijn werk als ambassadeur voor Unicef moet hem zo min mogelijk kosten, bleek deze week uit het datalek Football Leaks, waar NRC en het onderzoeksnetwerk EIC uit publiceren. De voetbalster declareerde bij Unicef vliegkosten voor een vlucht die hij niet nam en had grote tegenzin om een persoonlijke donatie te doen aan een Unicef-fonds dat in zijn naam was opgericht. Andersom dient het liefdadigheidswerk wel om zijn eigen marktwaarde voor commerciële sponsordeals te verhogen. In gelekte e-mails spreken zijn adviseurs over een “aureool-effect” en “enorme inkomsten” door het werk voor Unicef. Wat heeft de wereld eigenlijk aan ambassadeurs als Beckham?

1)Wat is het idee achter goededoelenambassadeurs?

Ze dienen als een luidspreker voor de goede zaak. Sterren als Beckham, George Clooney (Verenigde Naties), de band Coldplay (Oxfam) en Cristiano Ronaldo (Save the Children) bereiken ook een publiek dat niet direct aanslaat op de campagnes van hulporganisaties zelf. Ze helpen die mensen over de streep om geld te geven: ‘als mijn held erin gelooft, dan ik ook.’ Het VN-kinderfonds Unicef was in 1954 de eerste hulporganisatie met een ambassadeur, de Amerikaanse entertainer Danny Kaye. Daarna volgde actrice Audrey Hepburn. Inmiddels hebben veel grote hulpclubs een lijstje beroemdheden dat hen bijstaat. Dat van Unicef is veruit het langst.

2)Wat doen ambasssadeurs precies?

De kern van het werk bestaat uit korte veldbezoeken en daarna in media en op benefietbijeenkomsten vertellen over die veldbezoeken. De hulpclub organiseert een persoonlijke ervaring voor de ster, zodat die een aansprekend verhaal heeft over ontmoetingen met slachtoffers en wat dat met hem of haar deed. Beckham herinnert zijn publiek er bijvoorbeeld altijd aan dat hij zelf vader is als hij over het leed van kinderen vertelt. Het doel is dat die emotie overslaat.

Daarnaast zetten ambassadeurs hun roem in om de machtigen der aarde te bewerken. Voor hen gaan de deuren van regeringsleiders sneller open, vooral als die dan goede sier kunnen maken door samen met de ster een grote gift aan te kondigen. Dit meer diplomatieke werk vereist wel dat de ambassadeur echt iets weet van zijn goede doel en er op niveau over kan spreken. Angelina Jolie (VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR) is hierin momenteel de absolute top. Zij is dan ook geen gewone ambassadeur, maar speciaal gezant, wat inhoudt dat zij namens de organisatie mag spreken.

3)Wat levert het op?

Dat is moeilijk in geld te meten. De opbrengst van een benefietavond is natuurlijk duidelijk, maar van een euro die in een collectebus van Unicef gaat is niet te zeggen hoeveel cent David Beckham hieraan heeft bijgedragen. Over Beckhams eigen Unicef-fonds ‘7 ‘ zegt Unicef alleen dat het sinds de oprichting twee jaar geleden “miljoenen ponden” heeft opgeleverd.

4)Wat kost het?

Dat is gemakkelijk in geld te meten, maar ook dit is onbekend. Hoewel Unicef zegt aan transparantie te hechten, vermeldt de organisatie er niets over in haar jaarverslagen en gaf zij hierover geen antwoord op vragen van NRC. In 2006, elf jaar geleden dus, waarschuwde de VN-inspectiedienst al dat het ambassadeursprogramma van de totale VN uit de hand liep. Destijds hadden veertien VN-organisaties tezamen ruim 400 ambassadeurs.

De organisaties droegen elk jaar nieuwe ambassadeurs voor en concurreerden zelfs met elkaar om de grootste namen. Ze ‘ontsloegen’ over het algemeen niemand, ook niet als een ambassadeur in de praktijk te weinig bijdroeg, omdat ze dat te pijnlijk vonden. Om dit makkelijker te maken raadde de inspectie aan nieuwe ambassadeurs voor twee jaar te benoemen, met een evaluatie aan het einde, waarna verlenging mogelijk was. De inspectie adviseerde een limiet van tien jaar. Beckham is inmiddels twaalf jaar ambassadeur. Unicef heeft volgens de website momenteel 378 internationale, regionale en nationale ambassadeurs, bijna evenveel als de totale VN in 2006.

5)Wat krijgen de ambassadeurs aan vergoedingen, en wat worden ze geacht zelf bij te dragen?

Een persoonlijke donatie door de ambassadeur is niet verplicht, maar was in het geval van Beckhams 7 Fund wel de afspraak, blijkt uit e-mails in Football Leaks. Ambassadeurs doen hun werk vrijwillig. Volgens VN-richtlijnen hebben ze recht op dezelfde reiskostenvergoedingen en dagelijkse onkostenvergoeding als een assistent-secretaris-generaal. Internationale ambassadeurs als Beckham mogen business class vliegen op lange afstanden. In 2006 wees de inspectie erop dat de vergoedingen van Unicef te hoog waren: ze namen tweederde van het ambassadeursbudget in. Unicef zei toen het moeilijk te vinden om de sterren te vragen hun reiskosten voortaan zelf te betalen. De inspecteurs vonden dat de vergoedingen dan maar geleidelijk afgebouwd moesten worden, “vooral voor degenen die het zich kunnen veroorloven”. Dat is bij Beckham duidelijk niet gebeurd.