Macron en Le Pen, de nieuwe politiek van Frankrijk

Terwijl de oude Franse partijen in de touwen hangen, kwam de nieuwe politiek dit weekend vol vertrouwen bijeen in Lyon.

Marine le Pen, leider van het Front National. Foto Robert Pratta/Reuters

Verzwakt door voorverkiezingen hangen de twee traditionele Franse machtsblokken in de touwen. Is hun tijd voorbij? Terwijl de centrumrechtse Republikeinen discussiëren of ze hun presidentskandidaat François Fillon ondanks de affaires van de laatste weken kunnen aanhouden, hebben de verscheurde socialisten zondag onder lauwe belangstelling hun kandidaat Benoît Hamon formeel op het schild gehesen.

Maar in de steeds onvoorspelbaarder race om het Élysée zijn de ontwikkelingen bij de twee partijen die Frankrijk de laatste zestig jaar hebben bestuurd een achterhoedegevecht geworden. De nieuwe politiek kwam dit weekend samen in Lyon. De partijloze oud-minister Emmanuel Macron trok in het zuiden van de stad vele duizenden mensen die geloven in een open samenleving en Europa. Marine Le Pen van het Front National mobiliseerde in het noorden steun voor hen aan wie de globalisering juist voorbij is gegaan.

Corentin Thiéry (22) mocht bij de verkiezingen van 2012 voor het eerst stemmen, vertelt hij wachtend in de indrukwekkend lange rij voor de sporthal waar pas twee uur later Macron zal spreken. Geen van de kandidaten beviel hem, dus hij bleef thuis. „Politieke partijen waarin mensen een leven lang carrière maken zijn voorbij”, zegt hij overtuigd. De déconfiture van Fillon, die in opspraak is vanwege goed betaalde ‘spookbanen’ van zijn vrouw, was voor hem de druppel. „Wie nog enig vertrouwen in de gevestigde politiek had, zal dat nu kwijt zijn”, lacht zijn vriendin Joséphine Louis (20), net als hij student.

Nooit eerder zijn ze bij een politieke bijeenkomst geweest. Dat zou, volgens het campagneteam van Macron, voor ongeveer de helft van de aanwezigen hier opgaan. Met zijn positieve verhaal boort hij een nieuw arsenaal kiezers aan, afkomstig van links en van rechts en in veel gevallen gedesillusioneerd over het bestaande politieke aanbod. Veel noemen zich „liberaal” of kortweg „progressief”, zoals de 57-jarige Jean-Jacques Lebreton, die namens de Parti Socialiste burgemeester is van een dorpje in Normandië maar nu voor Macrons ‘burgerbeweging’ En Marche! actief is:

„De tijden veranderen, niemand is meer louter links of rechts.”

Macron probeert verbanden te leggen met maatschappelijke organisaties, zegt hij. Dat bevalt hem. Lebreton: „Daar vind je echte mensen.”

De kloof ligt tussen patriotten en mondialisten, niet tussen rechts en links.

Dit in tegenstelling tot in de Franse politiek-bestuurlijke klasse. Pierre Masia, die keurig in pak achter de tribunes even zijn benen strekt, verwoordt het sentiment van veel van Macrons aanhangers: „De Fransen zien dat de tijd van beroepspolitici voorbij is.” Masia is 82 jaar oud –„ik heb al heel wat presidenten zien passeren” – en is „uitgekeken op de bekende gezichten”, zegt hij.

Bedrijfsleven

De voormalige minister van Economie en de oprichter van ‘En Marche’ en presidentskandidaat Emmanuel Macron. Foto Jean-Philippe Ksiazek / AFP

Dat Macron, die nooit eerder voor enig politiek ambt campagne voerde, terug wil naar het bedrijfsleven als het hem niet lukt president te worden, is in het Franse systeem een unicum. „We hebben behoefte aan mensen die een normale baan hebben gehad, die in de moderne wereld gewerkt hebben”, zegt Masia. „Frankrijk wordt te lang door dezelfde mensen via dezelfde methoden bestuurd. Dat heeft onze democratie beschadigd.”

Het is de gesofisticeerde versie van de kritiek die een dag later aan de andere kant van Lyon klinkt bij het Front National. Hoewel het leeuwendeel van de circa 4.000 congresgangers op enig niveau een politieke functie heeft, trekt ook Le Pen politieke nieuwsgierigen.

„De partijen waarop de generatie van onze ouders stemde, hebben het laten afweten”, zegt Arnaud Richard (29). Met zijn vriend John Genoud (33), beroepsmilitair, is hij uit de Haute Savoie gekomen „om te zien of Marine Le Pen Frankrijk kan veranderen”, zegt hij. Ook zij waren nooit eerder bij een politieke bijeenkomst, ook zij noemen de affaire Fillon doorslaggevend. „Ons volk wil verandering, dat hoor ik overal”, zegt de imposant getatoeëerde Genoud.

Nationale eenheid

Macrons aanhang zwaait met Franse en Europese vlaggen, bij Le Pen is alleen blauw-wit-rood te zien. Een nieuwe breuklijn tekent zich af. Volgens de laatste peilingen zou Le Pen met ruime voorsprong de eerste kiesronde op 23 april winnen. In de tweede ronde zou ze uitkomen tegen Macron. „Dat stelt kiezers voor het eerst in jaren voor een keus”, zegt het Bretonse FN-regioraadslid Emeric Salmon (43).

„Ze kunnen kiezen tussen soevereinisme of europeanisme en globalisering.”

Twitter avatar petervermaas Peter Vermaas De zaal is klaar voor Le Pen. https://t.co/pdKceV92K5

Dat is vrij precies wat Marine Le Pen even later na vele spontane Marseillaises vanaf het podium zegt. „De kloof ligt niet meer tussen rechts en links, maar tussen patriotten en mondialisten.” Net als Macron reikt ze mensen in andere partijen de hand. Ze wil een „regering van nationale eenheid” die Frankrijk, via een referendum, uit de Europese Unie loodst, immigratie zo veel mogelijk terugdringt en „nationale voorrang” voor Fransen introduceert op de banenmarkt, bij huisvesting, zorg en onderwijs. „We vragen alle patriotten zich bij ons aan te sluiten.” Om in Frankrijk verkiezingen te winnen zijn coalities voor de tweede ronde onvermijdelijk.

Ze heeft een dag eerder een verkiezingsprogramma van 144 punten gepresenteerd. Macron is nog niet zover. Na kritiek op zijn „vaagheid”, heeft hij beloofd begin maart iets op papier te hebben. De essentie: hij wil Frankrijk „verzoenen met de wereld”, zegt hij een toespraak die in al zijn nuances na de energieke introducties bijna een anticlimax vormt. Terwijl een deel van het kader van de PS na de keuze voor de linkse Hamon klaar staat om hem te steunen, waakt hij ervoor oude gezichten te presenteren. Wel zijn er sporters, schrijvers en wetenschappers.

Le Pen hekelt de financiële wereld waar Macron gewerkt heeft. Macron deelt een prikjes uit naar het FN dat spreekt „ over een Frankrijk dat nooit bestaan heeft”. „On va gagner” (we gaan winnen) scanderen de volgens de organisatie 16.000 mensen die binnen en buiten voor een groot scherm naar zijn verhaal luisteren. „On va gagner”, klinkt het een dag later helemaal aan de andere kant van de stad.