Hoe een Nederlands kunstwerk een Russische internethit werd

Margriet van Breevoort ontwierp een sculptuur voor een ziekenhuis in Leiden. Maar nu kennen vooral Russen het beeld.

Zjdoen, in het LUMC Facebook

Aan de lange geschiedenis van culturele uitwisselingen tussen Nederland en Rusland is sinds een week een bizar hoofdstuk toegevoegd: het – licht gedrochtelijke - wezen Zjdoen (Ждун).

De gemiddelde Nederlander heeft vermoedelijk nog nooit gehoord van dit kunstwerk van kunstenaar Margriet van Breevoort (1990). Uitzondering zijn Leidenaren, die het de afgelopen zomer konden bewonderen op de tentoonstelling Beelden in Leiden, en nu in het LUMC-ziekenhuis waar de Homunculus loxodontus opgesteld staat. Van Breevoort maakte het werk – met het hoofd van een zeeolifant - als deel van een project speciaal voor het ziekenhuis, dat het daarna graag wilde hebben.

Van Breevoort: “Ik wilde graag iets maken wat de sfeer van het medisch centrum zou vangen. Dit wezen wacht en hoopt, en hoop is in een medisch centrum volgens mij iets heel belangrijks.” Tot vorige week leidde het beeld een rustig leven in de hal van het ziekenhuis, waar het geliefd is onder bezoekers. Volgens Van Breevoort werden er veel selfies gemaakt met de loxodontus.

Russische Reddit

Maar dat bestaan veranderde toen een Russische medewerker van het ziekenhuis besloot foto’s van het beeld te delen op de site Pikabu.ru, een soort Russische Reddit. In de begeleidende tekst schrijft ze dat het beest de ziekenhuisbezoeker geduldig vergezelt tijdens het wachten.

En wachten tot je ergens aan de beurt bent – dat is een situatie waar de gemiddelde Rus wel raad mee weet. In korte tijd werd Zjdoen (wiens naam is afgeleid van het Russische werkwoord voor wachten) het symbool van de wachtende Rus. Het beeld verscheen opeens als meme-figuur overal op het Russische web. Steeds wacht het in typische situaties geduldig en vol goede moed, de handen over elkaar, met een opgewekte blik. Onder andere via Twitter en de Russische Facebook, genaamd VKontakte, verspreidde het beeld zich.

Wachten op het postkantoor:

Навеяло ) #ждун

Een foto die is geplaatst door Игорь Пермяков-Будённый (@4hcommunityboyside) op

Poetin wacht - vrij lang - op Erdogan:

Zjdoen verschijnt ook in een beroemd Russisch schilderij:

Zjdoen wacht op de nieuwe metro in de stad Tsjeljabinsk:

Zjdoen wacht op de brug die de Krim met het vasteland van Rusland verbindt:

Zjdoen werd zelfs zo’n begrip dat uiteindelijk het officiële twitteraccount van de Moskouse metro de figuur gebruikte. De nieuwe wagons laten nog maar even op zich wachten, tweette de organisatie.

Twitter avatar moscowmetro Мосметро Ждать осталось недолго! Встречайте #поездМосква уже этой весной на Таганско-Краснопресненской линии #мосметро!
#ждун https://t.co/JZYNFpwr5j

Het succes ontging kunstenaar Van Breevoort niet. “Ik kreeg opeens heel veel Russische volgers op Instagram”, vertelt ze. Al snel werd haar duidelijk wat de oorzaak van dat fenomeen was. Inmiddels staat ook haar Facebook roodgloeiend en krijgt ze veel interviewverzoeken van Russische media.

Van Breevoort: “Ik vind het hartstikke leuk. Maar het is wel overweldigend.” Zo lijkt het er op dat verschillende bedrijven in Rusland bijvoorbeeld T-shirts willen gaan verkopen met Zjdoen. Maar Van Breevoort hebben ze nog niet om toestemming gevraagd. “Ik heb al wel met een expert gesproken over auteursrecht, maar het is lastig om mensen te vinden die ook iets weten over het recht in Rusland.”

Voorlopig is de zaak-Zjdoen dus nog niet af. De medewerker van het LUMC die de foto’s op het internet zette heeft inmiddels wel contact gehad met Van Breevoort. “Ze stuurde me een berichtje op Facebook, waarin ze zich bijna verontschuldigde voor het overschot aan aandacht dat ik kreeg.”


Correctie: in een eerdere versie van dit artikel stond dat Zjdoen wacht op de brug die de Krim “met de rest van Rusland” verbindt. De Krim wordt internationaal niet erkend als deel van Rusland, de zin is daarom aangepast.