Verdorven Franse politiek: ze zijn toch ‘allemaal verrot’

Corruptie

De zaak-Fillon staat niet op zich. Ex-ministers werden veroordeeld na fraude. Rechtse Franse kiezers tillen er niet zo zwaar aan.

Foto REUTERS

Veroordeeld tot een boete van 2 miljoen euro en vijf jaar onverkiesbaarheid. Dit gaat niet over François Fillon, maar over zijn partijgenoot Serge Dassault. De 91-jarige Franse senator, tevens eigenaar van de conservatieve krant Le Figaro, kreeg donderdag deze straf opgelegd voor witwassen en belastingontduiking.

Een paar jaar terug werd zijn herverkiezing tot burgemeester in een stadje bij Parijs al eens ongeldig verklaard omdat hij kiezers wat al te veel geld gaf om voor hem te stemmen.

Dassault is voor Franse media deze dagen klein nieuws. Maar de affaire laat zien dat de zaak-Fillon niet op zichzelf staat.

Vorige week nog werd oud-minister Claude Guéant, lang de rechterhand van president Nicolas Sarkozy in het Élysée, tot twee jaar cel veroordeeld wegens gesjoemel met tonnen aan contant geld. In december oordeelde een rechter dat de socialistische oud-minister Jérôme Cahuzac voor drie jaar het gevang in moet wegens belastingfraude. Een andere ex-bewindsman van president François Hollande, Thomas Thevenoud, moet in april voorkomen omdat hij al jaren geen belasting meer betaalde.

Tous pourris? Iedereen verdorven? Het lijkt erop. Maar de manier waarop Franse kiezers omgaan met ontsporingen van de politieke elite is anders dan in calvinistisch Noord-Europa. Veel aanhangers van Fillon die afgelopen weekend naar een campagnemanifestatie in Parijs waren gekomen, relativeerden de onthullingen over de goed betaalde ‘spookbanen’ van zijn vrouw Penelope. „Dat doen politici toch allemaal?”, zei de een. „Het gaat om de inhoud”, zei de ander. Een oudere dame gaf de hoge Franse belastingen de schuld. „Weet u hoe duur het onderhoud van een kasteel is?”, zei ze over Fillons optrekje bij Le Mans.

Dat een politicus goed voor zichzelf zorgt is bij Frans rechts niet direct reden hem te laten vallen. Ondanks alle affaires was Nicolas Sarkozy in 2012 onbetwist de presidentskandidaat van zijn kamp. In 2002 jaar werd Jacques Chirac president ondanks onthullingen in campagnetijd dat hij tien jaar eerder voor circa 400.000 euro aan gratis vliegtickets en andere vervoerskosten had geaccepteerd. Le Monde herinnerde er deze week aan dat niet hij maar de socialistische kandidaat Lionel Jospin in 2002 de tweede kiesronde misliep.

Rechtse kiezers, concludeerde opinieonderzoeksbureau Elabe in 2016, zijn iets minder streng voor hun leiders dan linkse. ‘Eerlijkheid’ is voor driekwart van de linkse kiezers essentieel voor een kandidaat, terwijl 60 procent van de rechtse kiezers dat van belang vindt. Dat heeft te maken met de manier waarop ze tegen geld aankijken, zei politicoloog en peiler Emmanuel Rivière van Kantar deze week tegen weekblad L’Obs.

Onder rechtse kiezers is „toegeeflijkheid ofwel bewondering voor een zeker succes” de norm, zei Rivière, terwijl bij links vooral voor belastingfraude geen enkele coulance bestaat.

Van belastingfraude is in het geval van Fillon vooralsnog geen sprake. Het is zelfs sowieso de vraag of hij iets strafbaars geeft gedaan. Justitie heeft een vooronderzoek geopend naar ‘verduistering van publiek geld’, maar voor het aanstellen van parlementair assistenten zijn heel weinig regels. Parlementsleden krijgen maandelijks 9.561 euro om hun medewerkers uit te betalen. Die zijn niet in dienst bij de Assemblée, maar bij de politicus zelf en kunnen in Parijs of ver weg in het kiesdistrict ingezet worden. Het staat afgevaardigden ook vrij familieleden aan te stellen, zij het dat die sinds 1996 niet meer dan de helft van de totale vergoeding mogen opstrijken.