Column

Trump = Poetin: grove taal, platte humor, centraal gezag

Voor het eerst sinds Gagarins ruimtereis in 1961 heeft Rusland weer het initiatief, weet .

Demonstranten in Washington zien president Trump als marionet van Poetin. Foto Jewel Samad/AFP

De gelijkschakeling tussen Amerika en Rusland krijgt vaart. De twee naoorlogse atoombinken, waar de glorie van de industriemacht is verworden tot een soort archeologie, geven sinds twee weken leiding aan een nieuwe wereldorde. Voor het eerst sinds Joeri Gagarins ruimtereis in 1961 heeft Rusland weer eens het initiatief. Trump treedt met zijn machismo en zero-sum games namelijk in de voetsporen van Poetin. Hoe dat afloopt, is ongewis. Hoe het begon, is bekend. De overeenkomsten rijgen zich intussen aaneen. Drie voorbeelden uit een rij, die elke dag langer wordt

1. Taalgebruik

Poetin is al vanaf dag één bezig om de politieke taal te veranderen: geen droge communiqués, maar grofstoffelijk. Toen in september 1999 het Tsjetsjeense terrorisme de kop opstak en hij nog geen president was, zei hij: „We zullen ze door de plee spoelen.” Toen elf maanden later de onderzeeboot Koersk met man en muis verging en CNN’er Larry King hem vroeg wat er was gebeurd, antwoordde Poetin: „verzopen”. Trump is net zo kort van stof. Het ironische understatement is van Californië tot Kolyma de uitingsvorm geworden van sneue losers. Nul of één: de rest is voor wittewijnintellectuelen.

2. Humor

Poetin maakt graag cynische grappen, als het even kan ten koste van anderen. Zelfspot is hem vreemd. Trump doet er met zijn kleedkamertaal een schepje bovenop. Als schepper vergelijkt hij zichzelf soms met God. Poetin laat de idolatrie aan anderen over. Net als de misogynie overigens. Poetin spreekt beleefd over vrouwen. Zo hoort het in de matriarchale maatschappij die Rusland nog steeds ook is. Maar Trump maakt wel school. Vorige maand viel Poetin uit zijn rol door Russische hoeren de beste ter wereld te noemen. Een geintje om Trump stiekem met z’n goede smaak te complimenteren en het gerucht in de lucht te houden.

3. Apparaat

Poetin is centralist pur sang. Naast een formele bureaucratie heeft hij een informeel apparaat tot zijn beschikking: Politbureau 2.0. Omdat deze Kremlin-clan niet vergadert en dus geen notulen achterlaat, is zijn macht groot. Het was de inner circle 2.0 die in 2014 besloot tot annexatie van de Krim en interventie in de Donbas. Ook Amerika kent zo’n dubbele macht. Sinds Roosevelt in 1939 een eigen staf optuigde, is de West Wing machtiger geworden ten opzichte van de ministeries. Maar Trump zet nu met Steve Bannon, in de geest van Raspoetin én Poetin de puntjes op de i. Bannon wil volgens Foreign Policy geen ‘paper trail’ in het Witte Huis. Ook Amerikaanse ministers zijn voortaan maar ‘ambtenaren’, zoals ze in Rusland zeggen.

Hoe verhouden deze drie voorbeelden zich tot elkaar?

Taal en humor zijn met een beetje goede wil een vorm van carnaval. Net als de dorpsgek die zich voor het vasten even vorst mag wanen, zetten Poetin en Trump de heersende klassen in hun hemd. Maar hun machtsapparaat is geen grap. „Penismoppen en populisme gaan hand in hand”, schreef de Britse journalist Peter Pomerantsev in het tijdschrift Granta. Hij voorspelt een lang leven. Deze „mengeling van poep-en-pieshumor, geweld, populisme en macht” is een harde politieke factor geworden, ook al in Engeland (Johnson) en Tsjechië (Zeman). Deze carnavalspolitici zijn niet van plan te wijken als het feest voorbij is. Hun nieuwe wereldorde stopt niet door te vasten.

Oost-Europa-expert Hubert Smeets schrijft om de week met redacteur geopolitiek Michel Kerres over de kantelende wereldorde.