Trump domineert ook de Nederlandse verkiezingen

Politiek

Donald Trump is in één klap een verkiezingsthema geworden in Nederland. Het vergroot de spanningen in de campagne voor 15 maart.

Geert Wilders op de Republikeinse conventie in juli 2016. Foto Michael Reynolds/EPA

Het debat zou over de Europese top gaan. Over de EU-deal om illegale migratie vanuit Libië af te remmen. Toch klonk het woord Libië maar sporadisch, afgelopen donderdag in de Tweede Kamer. Wiens naam wel bijna honderd keer viel: Donald Trump.

Als een op hol geslagen olifant is de Amerikaanse president deze week de Nederlandse verkiezingscampagne komen binnenstormen. Zijn optreden heeft de spanningen tussen de partijen, die al niet gering zijn, stevig vergroot – en dat zal voor 15 maart vermoedelijk niet meer anders worden.

Het Amerikaanse inreisverbod heeft de PVV verdere electorale ruggewind gegeven. Net als Trump wil Geert Wilders de grenzen dicht voor inwoners van moslimlanden. Deze week positioneerde hij zich als de enige lijsttrekker die Nederland echt beschermt tegen islamitisch terrorisme. Alle andere partijen, zo zei hij in de Tweede Kamer, zijn „bange laffe wegkijkers” die met hun „open grenzen” verantwoordelijk zijn voor de dood van onschuldige burgers.

Lijnrecht tegenover Wilders staan de linkse partijen. PvdA, GroenLinks, SP en D66 nemen principieel stelling tegen Trumps plannen. Het inreisverbod, zeggen ze, is pure discriminatie en druist in tegen al onze normen en waarden. Ze grijpen Trumps maatregelen aan om de kiezer nog eens te waarschuwen voor Wilders. Als de PVV de verkiezingen wint, zeggen ze, krijgen we in Nederland vergelijkbare toestanden. D66-leider Pechtold, die op dit onderwerp stevig in het linkse kamp zit, zegt overal: door Trump (en Brexit) zien we nu wat er gebeurt als nationaal populisten de slag winnen. Bij D66 wijzen ze er niet zonder trots op dat er sinds de Amerikaanse presidentsverkiezingen 700 nieuwe leden bij zijn bijgekomen, terwijl alle andere partijen leden verliezen.

De meest verregaande kritiek op Trump komt misschien wel van PvdA-lijsttrekker Lodewijk Asscher. Hij was prominent aanwezig op een anti-Trump demonstratie, woensdag op het Haagse Malieveld. Ook trok Asscher op televisie en sociale media de parallel tussen Trump en de roman The Plot Against America van Philip Roth, waarin een fictieve Amerikaanse president tijdens de Tweede Wereldoorlog partij kiest voor Hitler en antisemitische maatregelen doorvoert.

De activistische opstelling van Asscher is niet zonder gevaren. Hoe geloofwaardig is het, sneerden andere partijen, als de vice-premier protesteert tegen de belangrijkste bondgenoot van zijn eigen regering? En al was Asschers betoog over Roth genuanceerd, het is de vergelijking met het Derde Rijk die blijft hangen.

Ingeklemd tussen Wilders en het linkse kamp zitten, enigszins ongemakkelijk, de VVD en – in mindere mate – het CDA. Zij hebben electoraal de meeste overlap met de PVV. Het laatste wat ze willen is de onderliggende angst en ontevredenheid bij burgers over migratie bagatelliseren door Trump te hard aan te vallen.

Dus wijst VVD het inreisverbod van de hand, maar probeert zich ook verre te houden van de morele verontwaardiging op links. In het Kamerdebat op donderdag noemde Rutte het decreet van Trump weliswaar „discriminerend” en „in strijd met onze waarden”, maar hij benadrukte vooral dat de maatregel niet effectief is. Grenzen dicht voor moslimlanden? Dat ontmoedigt onze islamitische bondgenoten in de strijd tegen IS. „Je maakt het mensen in het Midden-Oosten die aan de goede kant staan, moeilijk het goede te blijven doen,” zei Rutte. Anders gezegd: de wereld wordt er niet per se slechter, maar wel onveiliger.

Achter de schermen noemen VVD’ers de reactie van de linkse partijen „hysterisch” en „pathetisch”. Gewone kiezers zijn een stuk minder verontwaardigd, zeggen ze, dan de progressieve beroepspolitici in Den Haag. Door zo te hoop te lopen tegen Trump, bezorgen ze het land op 15 maart een enkele reis Wilders.

De vraag is of de VVD deze pragmatische middenpositie kan volhouden. Het standpunt van de liberalen inzake Trump lijkt op dat bij het Oekraïnereferendum, vorig jaar. Ook toen wilde de VVD niet de morele en geopolitieke kaart spelen – dat zou de kiezers alleen maar in de armen drijven van het nee-kamp. Er kwam desondanks een oorverdovend nee, gevolgd door een diplomatieke uitputtingsslag die Rutte electoraal meer kwaad dan goed lijkt te hebben gedaan.