Commentaar

Sfeer van wantrouwen vereist zuivere verkiezingen

Hoe betrouwbaar is het stemmen nog? Het is opmerkelijk maar ook verontrustend dat deze vraag in een volwassen democratie als Nederland aan de orde is. Toch was dat de situatie deze week na berichten over te beïnvloeden telapparatuur voor het berekenen van de verkiezingsuitslag.

Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) heeft hierop terecht besloten dat volgende maand alle stemmen handmatig en zonder tussenkomst van elektronische apparatuur moeten worden geteld. Er mag inderdaad zoals Plasterk stelt „geen enkele schaduw van twijfel” bestaan over de uitslag van de verkiezingen voor de Tweede Kamer op 15 maart aanstaande.

Het is niet de eerste keer dat het verkiezingsproces ter discussie staat. Elf jaar geleden was het de stichting ‘Wij vertrouwen stemcomputers niet’ die in een rapport op het gevaar van „compromitterende straling” wees. De waarschuwing luidde toen dat het mogelijk was op honderden meters afstand mee te kijken met gebruikers van beeldschermen zonder medeweten van de gebruiker. Hierdoor was de in de wet gegarandeerde geheime stemming in het geding. Het rapport leidde tot het stopzetten van het project om verkiezingen door middel van stemcomputers te laten houden. Het rode potlood en de stembus keerden overal terug.

Anno 2017 is er een ander probleem met de digitalisering van het stemproces. Het gaat niet langer om geheimhouding, maar om mogelijke manipulatie. Twee weken geleden schreef minister Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) de Tweede Kamer dat het kabinet niet kan „uitsluiten dat statelijke actoren baat kunnen hebben bij beïnvloeding van de politieke besluitvorming en van de publieke opinie in Nederland en daartoe middelen zullen inzetten om te proberen die beïnvloeding ook te realiseren.” Plasterk had het in dit verband over kwetsbaarheden. Daarbij noemde hij het stemproces en het proces om de uitslag te bepalen. Die kwetsbaarheid heeft zich inderdaad voorgedaan.

Bij de komende Tweede Kamerverkiezingen zullen de uitgebrachte stemmen dus in alle fases handmatig worden geteld. Er wordt geen gebruik meer gemaakt van de speciale apparatuur om de afzonderlijke handmatige tellingen in de stembureaus bij elkaar op te tellen want het was juist dit elektronische deel dat gemanipuleerd kan worden. Het probleem wordt hiermee op een betrekkelijk eenvoudige wijze opgelost. De voor de vaststelling van voorkeurstemmen en restzetels officiële uitslag van belang laat wellicht enkele dagen langer op zich wachten, maar de nauwelijks afwijkende officieuze uitslag kan net als altijd gewoon op de verkiezingavond zelf bekend zijn.

Met het besluit van minister Plasterk is het sluitstuk van het verkiezingsproces nu zo goed mogelijk veilig gesteld. Maar de eerder door hem gesignaleerde dreiging van oneigenlijke beïnvloeding of manipulatie van de verkiezingscampagne blijft bestaan. Waarbij komt dat in een atmosfeer van toegenomen wantrouwen de alertheid voor dit soort mogelijkheden groter is maar ook beschuldigingen in deze richting sneller worden geuit.

De overheid kan hier het zijne aan doen zoals deze week is gebeurd. Maar er ligt op dit vlak tevens een verantwoordelijkheid voor anderen. Zo bleek eveneens deze week dat websites van veel politieke partijen slecht beveiligd zijn. Aan hen zelf de taak hier maatregelen tegen te treffen.

Nederland staan spannende verkiezingen te wachten. Het is van het grootste belang dit ook zuivere verkiezingen te laten zijn.