Progressief Amerika leert weer actievoeren

Verenigde Staten

Amerikaanse demonstranten met een Arabische of Iraanse achtergrond brengen hun ervaringen van de groene opstand en de Arabische opstand in de praktijk om op vliegvelden actie te voeren tegen het inreisverbod.

Een protest tegen het inreisverbod op JFK Airport in New York. Foto Justin Lane / EPA

Toen Negar Mortazavi (35) vorige week vrijdag hoorde dat reizigers uit zeven overwegend islamitische landen niet langer welkom zijn in de VS, ging ze meteen de straat op. Ze begreep de enorme consequenties van de maatregel. Ze is jaren geleden zelf Iran ontvlucht, en in januari zijn twee familieleden op het nippertje nog toegelaten tot de VS. Maar wat ze op straat zag, beviel haar niet. „Ik stond daar met hooguit een paar honderd mensen, die nauwelijks wisten wat ze moesten doen.”

Haar eerste gedachte was: is dit alles? Haar tweede gedachte: dan regel ik het zelf wel. Mortazavi creëerde een Facebookgroep: ‘Geen #MuslimBan. Witte Huis. Zondag, 13.00.’ Op zaterdag was de oproep honderden keren gedeeld, en zondag stonden er circa 15.000 betogers.

Negar Mortazavi is activist en commentator en ze weet hoe ze een demonstratie moet organiseren. Ze was actief in de campagne van Barack Obama in 2008. Ze kent de Groene Beweging, die de jaren erop in Iran de straat opging voor hervormingen.

„Ik weet wat werkt én wat niet werkt”, zegt ze. „Zo heb ik geleerd dat een succesvolle oppositiebeweging nooit één leider heeft. Iedere betoger moet zich belangrijk voelen, en niemand mag een boodschap kapen.” Voorgedrukte borden: liever niet. Wees creatief, had ze gezegd. Foto’s van grappige borden worden veel vaker geretweet op Twitter. En: zet je tekst op beide kanten. Tv-camera’s filmen betogingen vaak van achteren.

Progressief Amerika moet het actievoeren weer leren, zegt Mortazavi. „We hebben acht jaar stilstand gehad door de Obama-jaren. Hij riep op links weerstand op, maar werd toch gezien als een van ons. Nu we met president Trump zitten, weet niemand meer hoe je een succesvolle tegenkracht vormt.”

Dit verklaart waarom veel oppositie georganiseerd wordt door migranten met een Midden-Oosterse of islamitische achtergrond. „Niet alleen omdat deze groep het belangrijkste doelwit is van het inreisverbod. We hebben de Groene Beweging van dichtbij meegemaakt, de Arabische opstanden. In tegenstelling tot veel progressieven hebben wij niet stilgezeten.”

Amerika maakte een week mee van ongekend protest. Elke dag zijn er in de grote steden demonstraties en protestmarsen. In aankomsthallen van luchthavens zijn pop-up-kantoren ingericht door advocaten, die reizigers met problemen willen helpen. Duizenden van oorsprong Jemenitische winkeleigenaren in New York sloten donderdag hun deuren.

Er is ook protest dat je niet meteen ziet. Meer dan duizend diplomaten en ambtenaren van het ministerie van Buitenlandse Zaken tekenden (anoniem) een protestbrief tegen het inreisverbod. Er zijn honderden bel- en mailacties opgezet tegen senatoren en grote bedrijven. Die zijn bedoeld om benoemingen van Trumps kabinet tegen te houden, of om te voorkomen dat bedrijven meewerken met de regering-Trump.

Gewelddadige protesten bij de Universiteit van Berkeley.
Foto Elijah Nouvelage/Getty Images/AFP
Gewelddadige protesten bij de Universiteit van Berkeley.
Foto Elijah Nouvelage/Getty Images/AFP

Hierachter zitten soms grote organisaties, zoals de American Civil Liberties Union (ACLU). Toen op zaterdag tussen de honderd en tweehonderd reizigers vast werden gehouden op luchthavens, vocht de ACLU het decreet van Trump voor een federale rechtbank in New York aan. De rechter gaf de ACLU deels gelijk, en draaide een deel van het decreet terug. Mensen met geldige visa mochten niet langer het land uitgezet worden. De ACLU haalde in een paar dagen 24 miljoen dollar binnen aan donaties. In een normaal jaar haalt de organisatie nauwelijks vijf miljoen.

Het protest tegen de maatregel is massaal, maar vaak nog ongepolijst. Negar Mortazavi zegt: „Veel mensen willen hun woede uiten. Maar we moeten nu ook verder denken. Hoe vormen we een succesvolle oppositiebeweging?” Activisten leren snel, vindt ze. Een succes was de online actie #DeleteUber, gestart omdat oprichter Travis Kalanick gevraagd was zitting te nemen in Trumps Economische Raad. Veel gebruikers, onduidelijk is precies hoeveel, zegden hun taxi-app op. Kalanick kwam op zijn stap terug.

Mortazavi: „Het is belangrijk dat we een beweging van individuen blijven. We moeten voorkomen dat politici de maatschappelijke woede voor hun eigen agenda gebruiken.” Op de demonstratie van Mortazavi kwam senator Kamala Harris, door Democraten gezien als een favoriet voor de presidentsverkiezingen van 2020. Zij kreeg niet het woord, ze mocht alleen meezingen met de andere betogers.

Het verzet tegen Trump schiet ook wortel in de aankomsthal van Dulles Airport, de internationale luchthaven in Virginia. Op maandagavond lopen er tientallen advocaten rond, herkenbaar aan een rode badge. Ze hebben tafels uitgeklapt, roosters opgehangen, en geven, omringd door pizzadozen, tientallen reizigers van advies.

Demonstranten op de internationale luchthaven van Los Angeles. Foto Damian Dovarganes/AP

In de hal biedt een ambtenaar van het ministerie van Buitenlandse Zaken zich aan als tolk. Hij spreekt vloeiend Arabisch, en wil zo, zegt hij, „in verzet komen tegen de nieuwe wind op zijn departement”. Er staan ook circa honderd betogers. Steeds als de deuren opengaan, begroeten ze gearriveerde reizigers met applaus en het lied ‘This land is your land’.

Immigratieadvocaat Mirriam Saddiq, de organisator van de advocaten in Dulles, heeft al drie dagen nauwelijks geslapen. „Ik ben hier om de Grondwet te verdedigen”, zegt ze, nadat ze een reiziger te woord heeft gestaan. De energieke Saddiq, zelf ooit een vluchteling uit Afghanistan, kan weinig doen. Ze mag vastgehouden reizigers niet bezoeken, en krijgt zelfs niet te horen of er nog mensen vastzitten aan de andere kant van de schuifdeur. Ze hoort verhalen aan van reizigers uit andere islamitische landen. Die vertellen dat ze extra ondervraagd worden, en urenlange vertragingen oplopen. „Het werk wordt steeds moeilijker, mensen worden banger. Niemand weet wie wel en niet onder het decreet valt. Door die angst vertrouwen ze ons ook niet meer.”

Maar de advocaten worden professioneler, zegt Saddiq. Ze heeft voortdurend sms-contact met collega’s op andere luchthavens. Als zich ergens te veel vrijwilligers aanbieden, worden die doorgestuurd naar plekken waar een tekort is. De geïmproviseerde kantoren naast de bagagebanden blijven staan, zolang de luchthaven het tolereert.

Hoewel sommige advocaten door mensenrechtenorganisaties zijn gestuurd, is het merendeel op eigen houtje gekomen. Ook Saddiq doet het naast haar gewone werk. Ze zegt: „Ik woon al bijna mijn hele leven in de VS, en ben nooit op mijn achtergrond aangesproken. Het gebeurde voor het eerst op de dag dat Trump de verkiezingen won, op straat. Een man zei tegen me: ‘Amerika is voor de Amerikanen!’ Door hier elke dag weer te komen, laat ik zien dat ik niet aan deze nieuwe tijd wil wennen.”