Recensie

Oude beelden, verkeerde duiding op tv

Er mist vaak expertise in de duiding van oud omroepmateriaal in de actualiteitenrubrieken. Donderdagavond ging het twee keer mis.

Liesbeth den Uyl in ‘Berichten uit de Samenleving’ (VPRO, 1971).

Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid heeft een heel goed archief van bewegend en stilstaand beeld dat ook nog eens voor een groot deel digitaal ontsloten is. Die toegankelijkheid leidt tot een sterke toename in de recycling van oud omroepmateriaal. Helaas vereist het vertonen ook expertise in de duiding, en daar gaat het nogal eens mis: soms op een avond tot twee keer toe.

Zo had het NOS Journaal iets aardigs bedacht om stil te staan bij het vijftienjarig huwelijksjubileum van koning Willem-Alexander en koningin Máxima: een recent ‘ontdekte schat’ van foto’s, die betrekking bleken te hebben op de tv-verslaggeving rond de geboorte van de kroonprins op 27 april 1967.

Die foto’s zelf zijn best aardig, met een rokende vader en het optreden van populaire artiesten als Ria Valk en Rob de Nijs, maar om nou te zeggen dat ze een nieuw licht werpen op de tv-geschiedenis…. Dat geldt wel voor de toelichting van het Journaal, waarin gesteld wordt dat dit ,,de eerste live televisie-uitzending in Nederland’’ zou betreffen.

Wie dat de NOS-redactie heeft wijs gemaakt? Nooit gehoord van de Golden Age of Live Television in de jaren 50? Vanaf de eerste uitzendingen in Nederland (1951) was live uitzenden de norm en beeldband of 16mm-film de uitzondering. Alle defilés op paleis Soestdijk, uitzendingen van het NTS Journaal, de 24 uurs inzamelingsactie Open het Dorp (1962), amusementsprogramma’s, zelfs hele toneelstukken op de donderdagavond, het was allemaal in principe rechtstreeks en direct van de camera’s naar de zender. De revolutie vanaf het einde van de jaren 60 was juist dat er makkelijker opgenomen kon gaan worden.

Voorbeeld twee: in het kader van de Kamerverkiezingen was Jort Kelder op verzoek van Jinek in de Hilversumse archieven gedoken en had ook iets ontdekt. Een filmpje met PvdA-voorman Joop den Uyl en zijn vrouw Liesbeth, ,,vlak voordat hij in 1972 premier werd.’’ Kijk toch eens hoe makkelijk het toen was, om dichtbij politici te komen, en hoe gewoon ze nog waren. Liesbeth hing de was op ,,in dat bungalowtje in Buitenveldert” en vroeg bij het vertrek van Joop uit de deuropening of hij dacht thuis te komen eten.

In werkelijkheid was dit een fragment uit een aflevering van Berichten uit de Samenleving (VPRO) uit april 1971, een week voor de Kamerverkiezingen, waarin de PvdA weliswaar de grootste werd, maar toch nog tot 1973 moest wachten op het kabinet Den Uyl.

We horen de stem van Ad ‘s-Gravesande. Dit was de nieuwe VPRO-school, geïnspireerd door direct cinema, waarin juist voor het eerst autoriteiten als gewone mensen benaderd werden, en dat deed veel stof opwaaien. Tot dan toe was het normaliter excellentie voor, excellentie na. Het gewone was dus niet de norm, maar een revolutionaire verandering, die nu nog steeds geïmiteerd wordt in quasi spontane campagnefilmpjes. Liesbeth geen feministe? Het schokkende voor de goegemeente was juist dat ze niet alles streek.